Een stelling: zorg dragen voor de schepping en werken aan een duurzame en toekomstbestendige wereld is niet voorbehouden aan een politieke richting, maar het is een Bijbelse opdracht.
Machtige rivieren, eenzame duinen, betoverende bloemen, sneeuw als een deken én de mens als kroonjuweel in een schepping met onnavolgbare schoonheid en complexiteit. De hand van de Schepper is zichtbaar als we er oog voor krijgen.
Toch draagt al deze grootsheid en schoonheid een rouwrand. De schepping is meegesleept in onze val en zucht (Romeinen 8). Dit vraagt om verootmoediging, maar ook om de ‘hand aan de ploeg’ te slaan.
Na de val
De val in het paradijs heeft de hele schepping meegesleept. Vooral na de zondvloed is de schepping nog maar een schaduw van wat God ooit geschapen heeft.
Hoe zien we dat vandaag om ons heen? Als eerste is de wereld in verandering en wij mensen hebben daar een aandeel in. Het klimaat verandert onmiskenbaar. Extreme weersomstandigheden komen steeds vaker voor. Het verlies aan biodiversiteit is zorgelijk en de verandering en vervuiling van onze eigen leefwereld zorgt voor ziekten, verlies aan gezonde levenstijd en zelfs de dood. Bijen, bijvoorbeeld, zijn niet alleen scheppingswonderen maar ook onmisbaar voor groei van bloemen, groenten, fruit en noten.
Daarnaast zorgt onze bewoning van de aarde en behoefte aan goederen voor een overmatige consumptie en schaarste. Grondstoffen raken op, onze landbouwgronden worden uitgeput en de milieubelasting is te hoog. We laten op de aarde een grote voetafdruk achter door onze wijze van leven. Neem de aantrekkingskracht van goedkope producten uit China of India. Lage kwaliteit, grote transportafstanden en een korte levensduur om vervolgens nogal eens in de vuilnisbak te verdwijnen.
Deze veranderingen hebben ook een grote impact op onze samenleving. Klimaatverandering drijft migratie en zorgt voor oorlogen. Grondstoffen spelen steeds vaker een rol in geopolitieke spanningen. Daarnaast worden gebieden onbewoonbaar, leven velen op deze aarde in een ongezonde omgeving en is de wereld vol onrust. Naast ethische spanningen speelde bijvoorbeeld ook klimaatverandering, het mislukken van oogsten en daaropvolgende trek naar de steden een rol bij het ontstaan van de burgeroorlog in Syrië.
In Nederland zijn we ons niet altijd bewust van de impact die onze levenswijze heeft op bovengenoemde veranderingen. Inzicht en bewustwording op dit vlak zijn nodig om de stap te kunnen zetten naar het nemen van verantwoordelijkheid en te gaan handelen.
De hand aan de ploeg
Door deze treurige boodschap kunnen we moedeloos worden of de ogen sluiten. Beide zijn begrijpelijk, maar als christenen hebben we ook hoop. We geloven dat God alles geschapen heeft, orde en structuur heeft aangebracht in de wereld om ons heen. Het is geen toevallige samenloop van omstandigheden en natuurlijke processen, maar een harmonieus en intelligent ontwerp. De schepping heeft orde, veerkracht, herstelmechanismen en biedt ook oplossingen voor verandering van consumptie, gedrag en levenswijze. Boven alles zorg Hij voor Zijn schepping en geeft ons het inzicht en de middelen om mee te zorgen.
Zorgen voor de schepping vraagt leiderschap en een visie voor de toekomst. Wat is het handelingsperspectief voor de SGP? Als eerste nuchter realisme; de wereld redden in de (gemeentelijke) politiek is een illusie en verandering kost tijd en moeite. Wat wel gedaan kan worden, is oog hebben voor de grote vraagstukken van een duurzame aarde en die vertalen naar een langetermijndoelstelling. Praktische lijnen zijn daarbij:
- Het verminderen van één van de belangrijkste oorzaken van klimaatverandering, namelijk de uitstoot van broeikasgassen. Stapsgewijze vermindering van het gebruik van fossiele brandstoffen, reduceren van energiegebruik, het aan banden leggen van houtstook en het stimuleren van wandelen, fietsen en ov als alternatief voor de auto.
- Een andere opgave is meer hergebruiken en delen, minder primaire grondstoffen gebruiken en zorgvuldig beheren van eigen vermogen en bezittingen (gebouwen, infrastructuur, groen). Dit kan bijvoorbeeld worden gedaan door de milieuimpact van producten mee te wegen bij de inkoop of criteria op te nemen in contracten.
- Het groener en blauwer inrichten van de leefomgeving. Dit zorgt voor vermindering van hittestress, stimuleert de natuur, maakt mensen gezonder en gelukkiger en verhoogt de waarde van vastgoed en woningen. Bijvoorbeeld door het aanleggen van pluktuinen, een stadsakker (zoals in Gouda) of straten met fruitbomen.
- Zorg voor een weerbare inrichting van de stad of het dorp, bestand tegen weersextremen. Gedacht kan worden aan bergingsmogelijkheden en afkoppeling van hemelwater, koelteplaatsen met bijvoorbeeld tappunten voor drinkwater, schaduw en verneveling van water. Vervang steen door groen, onderzoek waar overbodige verharding aanwezig is en omgezet kan worden naar een open maaiveld.
- Varieer met groen: een laan met bomen is prachtig maar ook zeer eenzijdig. Door klimaatverandering gaat biodiversiteit achteruit, krijgen we ongewenste gasten, plaagdieren en ziekten. Diversiteit en variatie zijn van groot belang.
- Versterk de sociale cohesie door ontmoetingsplaatsen aan te leggen in een groenblauwe omgeving voor alle doelgroepen. Onderschat bijvoorbeeld niet dat vergrijzing één van de grootste veranderingen in de komende jaren is voor zowel het zorgsysteem als de wijze waarop onze steden worden ingericht. Ontwerp begrijpelijk, prikkelarm, zonder drempels, maar wel met toegang tot het ov en heb aandacht voor de afnemende actieradius van ouderen.
- Ten slotte, bescherm de inwoners tegen ongezonde invloeden en stimuleer gezond gedrag. Honder jaar geleden waren infectieziekten de belangrijkste oorzaak van een slechte gezondheid en vroegtijdig overlijden, nu is dat de milieugerelateerde impact en een ongezonde levensstijl. Matigheid, gezonde voeding, seizoensgebonden eten, lokaal inkopen, het stimuleren van biologische landbouw zijn allemaal aspecten die kunnen bijdragen.
Hoopvol zorgen
Zorg dragen voor de schepping is een Bijbelse opdracht. We zullen daardoor echter nooit terugkomen in de volmaaktheid van het paradijs. De vraag kan dan opkomen hoever we moeten gaan met zorgen. Wat is een redelijke inspanning om achteruitgang terug te draaien en om levensstijl te veranderen? Mijn antwoord is dat verantwoord omgaan met Gods schepping, met Zijn Woord in de hand datgene is wat óók in de politiek nodig is. Zonder Gods zorg en zegen is elke inspanning tevergeefs. Maar de echte hoop mogen we halen uit Zijn Woord, waarin Hij schrijft dat Hij alle dingen nieuw zal maken. Dat is waarlijk duurzame toekomst.
Dit artikel is met toestemming overgenomen uit De Banier. De volledige bronvermelding luidt: Schild, J., 2026, Verwondering en verantwoordelijkheid, De Banier 105 (2): 28-29.