Home » 2023 » augustus

Maandelijkse archieven: augustus 2023

‘De kerken rondom Lienden en hun bijzonderheden’ – Joke Honders geeft op 13 november 2023 D.V. een lezing voor de HKK&O

De kerktoren van Lienden gezien vanaf molen De Zwaan. Bron: Wikipedia.

De kerken rondom Lienden zijn voor de Genealogie Van Meerten van grote waarde. In de kerk van Lienden is bijvoorbeeld de grafzerk van Johanna van Meerten (?-1600), die getrouwd was met Johan van Brakell (?-1580), te vinden.1 Laatstgenoemde edelman was een van de ondertekenaars van het bekende ‘Smeekschrift der Edelen’.2 In kerk van Ingen vinden we de grafzerk van de vader van Johanna, Dirck van Meerten (?-1568) en zijn vrouw Bertha van Eck (?-1531).3 Zo valt er meer te noemen. De afgelopen eeuwen hebben tientallen ‘Van Meertens’ deze kerken bezocht. Joke Honders, van de Historische Kring Kesteren & Omstreken, geeft op 13 november 2023 D.V. een lezing over deze kerken en hun bijzonderheden.

In het augustusnummer 2023 van De Baron wordt deze lezing aangekondigd. De lezing start om 20.00 uur in het Streekmuseum Baron van Brakell te Ommeren. De adresgegevens zijn: Provincialeweg 21, 4032 NZ Ommeren. In de aankondiging schrijft Honders over oude muurschilderingen, die tijdens de Reformatie onder een dikke kalklaag werden verborgen. Deze zijn in de vorige eeuw weer tevoorschijn gehaald. Ze gaat ook verder in op de families die begraven liggen in deze kerken en waarvan grafzerken bewaard zijn gebleven (zie ook de inleiding). In de muur van de Dodewaardse kerk zien we een ingemetselde Romeinse grafsteen van een soldaat. Wie was hij? Niet alleen de kerken in de Betuwe komen aan bod, ook de Cunerakerk wordt aangehaald. “Hij mag zeker deze avond niet ontbreken, omdat de toren zoveel geheimen in zich herbergt.” Het lijkt een interessante avond te worden, met veel informatie over de kerken en hun bijzonderheden in de regio Lienden. De toegangsprijs voor leden is gratis en voor niet-leden 2,00 euro. Zie voor meer informatie: www.hkko.nl/lezingen.4

Voetnoten

Een beslissende vraag – De scholen en universiteiten zijn weer begonnen – Nieuwsbrief d.d. 31-8-2023

De zomervakantie is al weer ten einde. De scholen zijn weer begonnen en de docenten hebben weer kennisgemaakt met hun (nieuwe) klas(sen). We hopen dat de Heere Zijn zegen over dat onderwijs zou willen geven. Leerkrachten hebben de belangrijke taak om de wereld voor het kind te ontsluiten. Het bestuderen van Gods schepping kan alleen maar leiden tot meer verwondering over hoe ingewikkeld alles in elkaar zit, maar ook tot verbijstering hoe nameloos diep we gevallen zijn en hoe deze kosmische zondeval de werkelijkheid tot de diepste vezels geraakt heeft. Daarom de beslissende vraag: ‘Wat dunkt u van den Christus?‘ (Mattheüs 22:42b).

Ralph Erskine (1685-1752)

Over die laatste vraag lazen we onlangs in een kerkblad een meditatie van de bekende Ralph Erskine (1685-1752). We citeren het eerste gedeelte, in verband met de relatie tussen Gods schepping en de beslissende vraag:

“Geliefden, wat dunkt u van de Christus? Wat zal alle wijsheid en kennis van de schone letteren, wat zullen alle vrije kunsten en wetenschappen en de beste vaardigheden van de wereld ons baten zonder Christus? Die zullen ons geschikt maken om de duivel te dienen en zijn belangen nog veel beter te behartigen, wanneer wij met dat alles Christus niet ontdekken. U kunt Latijn, Grieks en Hebreeuws studeren, wijsbegeerte, sterrenkunde, sterrenwichelarij, geografie en wiskunde, en zelfs theologie – en toch is het allemaal vergeefse moeite als u Christus niet in het oog houdt.”

Erskine wijst hiermee het verkrijgen van kennis en vaardigheden niet af, maar ziet hoger. De beslissende vraag: ‘Wat dunkt u van den Christus?‘ We hopen dat al ons studeren en ons onderwijzen in dát licht zou mogen komen te staan. 

Congres ‘Bijbel & Wetenschap 2023’

Heeft u uzelf al aangemeld voor het congres ‘Bijbel & Wetenschap 2023‘. Op dit moment zijn er al vijftig aanmeldingen. Aanstaande zaterdag over acht weken D.V. zal het congres gehouden worden. Het thema is ‘Verwondering‘. Afgelopen maand hebben we een persbericht geschreven. Deze zal een aantal weken voor het congres ook gedeeld worden met diverse media. De flyer is hier te downloaden. Mocht u diverse papieren flyers willen verspreiden dan kunt u contact opnemen met info@oorsprong.info. Ook dit jaar hoopt Geloofstoerusting de livestream te verzorgen. Meer informatie over en aanmelden voor het congres kan via deze link.

Voorgaande congressen

Het eerste congres dat Jan van Meerten organiseerde, was in Utrecht samen met twee anderen. Komend jaar D.V. is dat vijftien jaar geleden. Daarna volgde een congres in Almere in 2012 en vanaf 2014 in Opheusden. De sprekerslijst van de afgelopen congressen is hier te vinden (Utrecht en Almere) moeten daar nog aan toegevoegd worden. We proberen het beschikbare materiaal met terugwerkende kracht ook te plaatsen op onze website. Sinds 2021 zijn de congressen in een nieuw format gegoten, namelijk met livestream. De lezingen zijn bovendien als afzonderlijke video ook online geplaatst. Dat is succesvol gebleken. Hoe succesvol? We hebben dat beschreven in dit artikel. Veel zegen bij het terugkijken van de lezingen van de afgelopen twee congressen. Feedback en vragen kunnen gesteld worden via ons contactformulier.

Wetenschapsbijbel

Vorig jaar najaar verscheen de zogenoemde NBV21 Wetenschapsbijbel. Binnen de Gereformeerde Gezindte veroorzaakte dit boek nogal wat ophef. Op de website ‘Oorsprong’ hebben wij een overzicht bijgehouden van alle openbare reacties in de media op deze ‘Wetenschapsbijbel‘ (moet nog verder aangevuld worden). Afgelopen maand plaatsten we nog twee reacties op onze website. De eerste is van dr. J.M.D. de Heer en is hier te vinden. De tweede is van dr. ir. S.M. de Bruijn en is hier te vinden. Wie een beter alternatief zoekt voor de ‘Wetenschapsbijbel’, onlangs (vorige week) is voor wat betreft het Oude Testament een prachtige Duitstalige inleiding verschenen onder redacteurschap van de onder ons bekende dr. Walter Hilbrands en dr. Hendrik J. Koorevaar. Over deze Duitstalige inleiding is hier meer te lezen.

Dierentuingidsen

Afgelopen zomer waren we in Faunapark Flakkee en in de Apenheul. Ook bezoeken we regelmatig Ouwehands Dierenpark. Deze dierentuinen zijn de moeite van een bezoek waard. Je kunt daar verwonderen over de rijkdom van en (kleuren)variatie in Gods schepping. Helaas worden dierentuinen meer en meer bolwerken van naturalistische theorievorming. In Faunapark Flakkee is te lezen dat vogels afstammen van dinosauriërs. In de Apenheul en Ouwehands Dierenpark wordt gesteld dat de mens en de bonobo een gemeenschappelijke voorouder hebben (zie bijvoorbeeld hier). In Apenheul is er bovendien een expositie waarin je jouw voorouders kunt ‘ontmoeten’ (namelijk Lucy de Australopithecus afarensis). Zelfs in het opvangcentrum voor zeehonden, ASeal, is te lezen dat de zeehonden van landdieren afstammen. Het andere verhaal, namelijk de schepping van afzonderlijke diergroepen, wordt niet gehoord. Dat is opvallend omdat deze dierentuinen in de zogenoemde Biblebelt zijn gevestigd. We zijn daarom begonnen aan het maken van (digitale) parkgidsen voor de genoemde dierentuinen. Zo kunnen ouders die uitgaan van de (historische) betrouwbaarheid van de Schrift hun kinderen ook de andere kant onderwijzen. Er zijn een flink aantal dierentuinen, dus dit zal, als de Heere het geeft, een meerjarenproject worden.

Website 

De website ‘Oorsprong‘ wordt ook deze maand goed bezocht. Elke dag verschijnen er artikelen over het vraagstuk geloof en wetenschap. Welke artikelen worden veel gelezen of zijn nieuw? Hieronder een greep van vijf artikelen. Veel zegen bij het (her)lezen of het (opnieuw) kijken hiervan.

(1) Gabriel Barkay is decaan Bijbelse archeologie: “Ik probeer de Bijbel niet te bewijzen” (interview door Jonathan en David Parsons met prof. dr. Gabriel Barkay).
(2) Gevaar ‘spijtpil’ wordt minder geloofwaardig (geschreven door Kees van Helden).
(3) ‘Understanding a Gigantic Mass-Kill Fossil Deposit within the Redwall Limestone of Grand Canyon’ – Dr. Steven Austin sprak voor de livestream van Logos Research Associates (lezing door dr. Del Tackett en dr. Steven Austin).
(4) Een wereldwijde zondvloed: echt gebeurd of overdreven? (geschreven door dr. Hendrik Koorevaar en dr. Mart-Jan Paul).
(5) Dr. Pieter Omtzigt en een Nieuw Sociaal Contract – (Creationistische) Lessen uit zijn gelijknamige boek (geschreven door Jan van Meerten).

De volgende nieuwsbrief verschijnt, als de Heere leven en gezondheid geeft, op 30 september 2023 D.V. (Iemand laten) Aanmelden voor deze nieuwsbrief kan hier.

‘Dorestad lag in de buurt van Rhenen en de burcht Traiectum/Trecht in de Marspolder’ – Artikel zet ‘Canon van Nederland’ op z’n kop

Dorestad lag in de buurt van Wijk bij Duurstede en Bonifatius werd bij Dokkum (in het huidige Friesland) vermoord. Zo wordt het op de basisschool de kinderen aangeleerd en zo wordt het ook onderwezen door bijvoorbeeld de ‘Canon van Nederland’. Dit beeld klopt echter niet. Althans volgens Christopher Rigg en Joke Honders. Zij betogen dat Dorestad tussen Rhenen en Kesteren heeft gelegen én dat Bonifatius en anderen in Dockinga, de Kade bij Ede, zijn vermoord. Dit is vooral een samenvatting van het artikel van Rigg in De Baron. Heb er zelf geen (literatuur)onderzoek naar gedaan, dus mogelijk is er meer informatie bekend.1

In het augustusnummer 2023 van De Baron verscheen een artikel van Christopher Rigg waarin het een en ander wordt uitgelegd. Op haar website ‘Nieuwe visies’ schrijft Joke Honders ook het een en ander.2 De fout in het huidige geschiedenisonderwijs ligt volgens de auteurs in een verkeerd lezen (en: verkeerde interpretatie) van de aloude Peutingerkaart.3 In De Baron start Rigg daarom met een schets hoe de Valleistreek er volgens hem uitzag na het begin van onze jaartelling. De eerste kilometers van de Vallei vanaf Nude naar het noorden bestond uit een natuurlijk stuwmeer Lacus Flevo (ook wel het Aelmere genoemd). Halverwege dit Aelmere lag het schiereiland Insula Flevo, tegenwoordig volgens Rigg bekend onder de naam Kraats. Het Aelmere wordt hiermee dus niet gelokaliseerd op de plaats van het huidige IJsselmeer en de Flevopolders, maar in de Vallei. De rivierlopen waren vroeger ook anders, zo stroomde de IJssel een stuk zuidelijker. Daarnaast legden de Romeinen diverse kanalen aan, zoals de Loen die in de Midden-Betuwe stroomde van Loenen aan de Waal tot de burcht Nijburg (tussen Randwijk en Heteren) aan de Rijn. Ze groeven ook een kanaal, de Lacus, van de Rijn naar de Ijssel en richting het noorden naar Lacus Flevo. “Daarmee werd de haven van Dorestad-Wic en het castrum van Traiectum/Trecht (gelegen tussen Rhenen en Kesteren, vanuit de IJssel en de Waal bereikbaar.” Hierbij wordt verwezen naar een artikel van Joke Honders, waarin zij aangeeft dat Trecht in de Betuwe lag.

Dorestad en Trecht

Volgens de auteur lag Dorestad niet bij het huidige Wijk bij Duurstede. “Die haven lag dus niet bij Wijk bij Duurstede, zoals algemeen wordt aangenomen, maar ten zuiden van Rhenen in de Oudenwaard bij Kesteren. (Bij Wijk bij Duurstede moet haven [sic.] met een andere naam gelegen hebben.” De Lake wordt volgens de auteur eenmaal de Fennepa genoemd, ‘een Keltisch woord voor ‘grensrivier’. Het kanaal bood toegang tot Dorestad en tot de hierboven reeds genoemde Aelmere’. Ook het Romeinse fort Levefanum lag niet bij Wijk bij Duurstede, maar wordt (zij het onzeker) gelijkgesteld met de burcht Nijburg tussen Randwijk en Heteren. De burcht Trecht, die in een lijst van bezittingen van de St. Martinusbasiliek van Willibrord en Bonifatius voorkomt, lag niet in de huidige stad Utrecht maar aan de zuidoever van de Oude Rijn tegenover Rhenen. Opnieuw wordt Dorestad ten zuiden van Rhenen gelocaliseerd. De auteur schrijft: “Ten zuiden van Rhenen lag eveneens de haven Wic en de handel- en industriestad Dorestad.” De bezittingenlijst was een kopie en bevat volgens de auteur veel kopieerfouten. “Voorbeelden Feedna/Reedna, dit moet Ede zijn en niet Vechten. Potarnem/Rotarnem is de Nijburg (bij Randwijk/Heteren) en niet Pouderoijen. Pathem/Rathem is wederom de Nijburg of mogelijk de Rode Toren te Heteren en niet Petten. Een extreem voorbeeld is Berninghem die gelijkgesteld werd met Beusichem, maar dit moet Bennekom zijn.” Er is een bron (een dagboek) van de bisschoppelijke ambtenaar te Trecht, Albertus Mettensis, waarin veel roddels uit de Betuwe, de Vallei en de zuid-Veluwe zijn opgeschreven. Met name over Adela van Renkum (Adela van Hamaland) en haar tweede man Balderik. Deze Balderik was graaf van Duffel en bezitter van de Nijburg. Kesteren is afgeleid van ‘castrum, de burcht Trecht (Traiectum) dat in de Mars of Oudenwaard lag’. Lakemond wordt afgeleid ‘van de Lacus, een kanaal door Drusus gegraven om de IJssel en de Nederrijn met elkaar te verbinden voor toegang tot de handelshaven van Dorestad-Wic, dat ten zuiden van Rhenen lag’. Volgens de auteur noemde men het toenmalige koninkrijk met een zetel in Rhenen, Frisia. Dit koninkrijk liep tot in de Betuwe ‘getuige het Friese aardewerk die [sic.] hier gevonden wordt’. In de 11e eeuw na Christus staat de Vallei bekend om de ijzerindustrie.

Volgens Rigg hadden de Merovingische koningen Dagobert en Clodovech in Trecht (onder Rhenen) hun koningszetel. Aan hun koninkrijk kwam echter een einde toen Pepijn van Herstal in de 7e eeuw de macht over nam en koning Radboud verdreef. “In 690 heeft Pepijn koning Radboud uit de oude Romeinse burcht van Traiectum/Trecht weer verdreven en hem bij Dorestad aan de noordoever van de Nederrijn verslagen.” Voor deze veldslag, in 680, heeft bisschop Wilfrid van York een jaar in Trecht bij Rhenen doorgebracht. Hij werd vriendelijk ontvangen door de voorganger van Radboud, koning Adlgisl. Toen de burcht veroverd was heeft de Frankische Karel Martel Rome verzocht om missionarissen te sturen. Daar werd naar geluisterd en Willibrord, een leerling van Wilfrid, werd gestuurd. “Daar zijn zij de Rijn overgestoken naar Trecht, waar Karel Martel hen een onderkomen in de al bestaande St. Thomaskerk heeft geschonken.

Bekend zijn ook de invallen van de Denen (Noormannen genoemd) in de Betuwe. Hier ziet Rigg een argument om Dorestad in de buurt van het huidige Rhenen te plaatsen. “Onder leiding van een zekere Hroerek/Rorik werd in 847 Dorestad aangevallen en ze roeiden vervolgens negen Gallische mijlen (19,9 km) stroomopwaarts naar Meginharderswich, het tegenwoordige Meinerswijk bij Arnhem-Zuid. Daarna keerden ze terug en maakten Dorestad tot hun hoofdkwartier, van waaruit zij de Betuwe overheersten. Dit is het bewijs dat Dorestad 20 km stroomafwaarts van Meinerswijk lag, dus bij Rhenen, en niet bij het huidige Wijk bij Duurstede, die [sic.] 40 km stroomafwaarts van Meinerswijk ligt.“

Bonifatius bij Ede vermoord

Op 4 juni 754 stak Bonifatius vanuit Trecht het Aelmere over naar Dockinga, de Kade bij Ede. “Een 19e-eeuwse antiquair nam ten onrechte een oud idee over dat Bonifatius in Dockum was vermoord, in de moderne provincie Friesland, 180 km ten noorden van de Almere.” Dit idee werd overgenomen door de rooms-katholieke kerk. “Het enige bewijs voor Dockum is de gelijkenis van de naam.

Ten slotte

Het artikel gooit het beeld van Nederland in het eerste millennium na Christus volledig op z’n kop. Helaas wordt er in het artikel van De Baron veel gepostuleerd, maar weinig beargumenteerd. Dorestad-Wic in de buurt van het huidige Rhenen én Trajectum/Trecht in de Betuwe? Zeer interessant en het zou natuurlijk kunnen, maar dan zie ik daar graag meer argumenten voor! Evenzo helaas kon ik geen reacties vinden van historici op de stelling dat Dorestad-Wic ergens anders heeft gelegen dan tot nu toe altijd verdedigd is. Immers, als de geschiedenisboeken in het onderwijs aan een grondige revisie toe zijn dan moet dit hoognodig gebeuren. We willen onze kinderen toch geen onjuistheden onderwijzen? Als Rigg ongelijk heeft met zijn revisievoorstel dan is het nodig om dit met behulp van argumenten te weerleggen.

Voetnoten

Tegenstellingen #5 Wat is jouw mening? – Een serie met mr. Kees van der Staaij en dr. ir. Erik van Engelen

Deze video is opgenomen samen met mr. Kees van der Staaij.

Daniël Online heeft een serie video’s op genomen over de onrust die er heerst in Nederland rond klimaatverandering, godsdienstvrijheid en de betrouwbaarheid van de Bijbel. Willemijn Kok en Hesther Stijnen gaan hierover in gesprek met politicus mr. Kees van der Staaij en wetenschapper dr. ir. Erik van Engelen. Met dank aan Daniël Online kunnen we deze video ook hieronder delen.

Rondom het congres 2023 (2) – Hoe vaak zijn de vorige congressen bekeken?

In de rubriek ‘Rondom het congres 2023‘ worden vragen, feedback en gebeurtenissen besproken die verband houden met het congres ‘Bijbel & Wetenschap‘. In het tweede deel de bespreking van de vraag ‘Hoe vaak zijn de vorige congressen bekeken?‘ Het eerste congres ‘Bijbel & Wetenschap‘ in deze vorm werd georganiseerd door Fundamentum in samenwerking met Geloofstoerusting. Het tweede congres ‘Bijbel & Wetenschap‘ in deze vorm werd georganiseerd door Fundamentum, Logos Instituut en Geloofstoerusting.

De livestream van het 2021-congres werd uitgezonden via het YouTube-kanaal van Geloofstoerusting. Via YouTube werd de livestream 2.790 keer bekeken. De link naar de livestream is ook via de voetnoot te raadplegen.1 Het artikel over de livestream op ‘Oorsprong’ werd 1.329 keer bekeken. De video’s werden door Geloofstoerusting afzonderlijk op hun YouTube-kanaal gedeeld. Hieronder in een tabel een lijst van afzonderlijke video’s (geplaatst op de website ‘Oorsprong’) en in tweede kolom het aantal weergaven via het YouTube-kanaal van Fundamentum.

Titel Geloofstoerusting Fundamentum
Jan van MeertenOpening congres ‘Bijbel & Wetenschap’. 783 305
Drs. Marco de WildeHet onfeilbare (inerrant) Woord. 605 104
Dr. Henk HofmanPerspectief op de Schepping: van begrip naar geloof? Het vergezicht van de Nederlandse Geloofsbelijdenis. 642 64
Carel de Lange (MSc.) – Intelligent Design: Is het wetenschappelijk? 559 230
Dr. ir. Erik van EngelenFine-tuning in de biologie: een peer-reviewed paper voor Intelligent Design. 339 167
Dr. ir. Adriaan van BeekVerwonderen over ons ingenieuze immuunsysteem. 687 78
Dr. ing. Bea ZoerVan foetus naar pasgeborene: een verwonderlijke overgang – Veranderingen in bloedsomloop en longen. 556 130
Dr. Gert van den BrinkIs openbaring een kennisbron? 1.196 64
Jan van MeertenAfsluiting van het ‘Bijbel en Wetenschap’-congres. 225 36
Paul Garner (MSc.) – Dinosaurs: new insights from creationist research. 447 201
Dr. Marcus RossOf Mosasaurs and Meteors: Life and death in Noah’s Flood. 251 861
Drs. Tom ZoutewelleVan (Cambrische) explosie naar extinctie. 460 73

De livestream van het 2022-congres werd uitgezonden via het YouTube-kanaal van Geloofstoerusting. Via YouTube werd de livestream 3.172 keer bekeken. De link naar de livestream is ook via de voetnoot te raadplegen.2 Het artikel over de livestream op ‘Oorsprong’ werd 851 keer bekeken. De video’s werden door Geloofstoerusting afzonderlijk op hun YouTube-kanaal gedeeld. Hieronder in een tabel een lijst van afzonderlijke video’s (geplaatst op de website ‘Oorsprong’) met daarbij in de tweede kolom het aantal weergaven op het YouTube-kanaal van Geloofstoerusting, in de derde kolom het aantal weergaven via het YouTube-kanaal van Logos Instituut en in de vierde kolom het aantal weergaven via het YouTube-kanaal van Fundamentum.

Titel Geloofstoerusting Logos Instituut Fundamentum
Kees van HeldenOpening congres ‘Bijbel & Wetenschap’. 358 191 27
Dr. Benno ZuiddamDe rol van Schriftgezag in de Vroege Kerk. 1.090 294 45
Dr. Peter KorevaarOnze aarde – een speciale planeet voor leven en onderzoek. 327 355 48
Drs. Hans HoogerduijnRekolonisatie en de aardgeschiedenis: hoe de zondvloed en de roerige periode erna geschiedenis schrijven. 621 397 49
Dr. ir. Gert KemaDe rol van schimmels in Gods schepping. 561 357 41
Dr. Peter BorgerTerug naar de oorsprong: over baranomen en soortvorming. 2.377 493 431
Dr. ir. Gijsbert KorevaarScheppingsgeloof en rentmeesterschap: bijbelse waarden en zorg voor de schepping. 481 148 34
Kees van HeldenAfsluiting congres ‘Bijbel & Wetenschap’. 205 73 9
Dr. Todd WoodA creationist biosystematic method: The current status of baraminology. 670 293 131
Dr. Matthew McLainMammal-like reptiles: Synapsids and the evolution of mammals, a different view. 727 411 130

(meer…)

21 november 2023 D.V.: Lezing over Grafveld Prinsenhof in ‘Dorpshuis De Oude School’ te Hemmen

De lezing over het Grafveld Prinsenhof hoopt plaats te vinden in ‘Dorpshuis de Oude School’. Op de foto de dorpskern van Hemmen met in het midden onderaan ‘Dorpshuis de Oude School’. Bron: Google Maps.

Afgelopen zaterdag verwees ik naar een artikel in het meinummer van ‘De Baron‘ over het Grafveld Prinsenhof in Kesteren.1 Mensen die dit interessant vonden en graag meer daarover willen weten, die worden op hun wenken bediend. Op 21 november 2023 D.V. spreekt de genoemde amateurarcheoloog André van Ingen hierover in ‘Dorpshuis De Oude School‘ te Hemmen.

De avond wordt georganiseerd door de ‘Historische Kring Midden-Betuwe’ en gehouden in het gebouw ‘De Oude School’, Kerkstraat 4 te Hemmen.2 André van Ingen hoopt vanaf 20.00 uur te vertellen over Grafveld Prinsenhof. Voor leden van de vereniging is de toegang gratis. Van niet-leden wordt een bijdrage van minimaal 3 euro gevraagd ter bestrijding van de onkosten.

Voetnoten

‘Van Meertens’ genoemd in de ‘Historische Beschryvinge van Culemborg’ door Voet van Oudheusden

In het jaar 1753 verscheen te Utrecht het boek ‘Historische Beschryvinge van Culemborg; Behelzende een Naemlyst der Heeren van Bosichem, Benevens der Heeren en Graeven van Culemborg, Gesproten uit de Aloude Graeven van Teysterband; Derzelven Huwelijken, Nakoomelingen, en het Merkwaerdige ’t welk onder Haere Regeeringe is voorgevallen. Mitsgaders een Beschryvinge van de Stad Culemborg, Derzelver Regeeringwyze, Gebouwe, zoo Wereldlyke als Geestelyke; Aloude Handvesten, Privilegien en Voorrechten, enz. Alles by een gebragt Uit Bekende en Beroemde Historie-Schryvers, Oude Handschriften, Brieven en Egte Stukken’. Een hele mond vol. Het boek is geschreven door A.W.K. Voet van Oudheusden. Het onderzoek verscheen in twee delen. In deze bijdrage focussen wij ons op de ‘Van Meertens’ en hun weergave in deze twee delen.1

Anton Matheus

Voet van Oudheusden verwijst op bladzijde 100 van het eerste deel van zijn werk naar aantekeningen van ene Heer Anton. Mattheus. Deze verwijst in zijn aantekeningen op de ‘Origin. van Sweer’, bladzijde 655 één maal naar de bastaarden van de Heer Gerard van Culemborg. Ik citeer: “De andere met eenen van Abkoude van Meerten, en na zyn overlyden met eenen uit den Heeren van Steenbergen.” Deze Mattheus vermeldt dat Gerard van Culemborg 30 kinderen heeft gehad bij verschillende vrouwen. Voet van Oudheusden probeert deze bastaarden op te sporen en komt uiteindelijk tot een getal van 17. Hij vermoedt echter dat er nog meer zijn: “De overige Bastaerden onbekent zullen tot den geestelyken staet overgegaen zijn.” In de lijst van Voet van Oudheusden wordt Margriet van Culemborg genoemd. Volgens de schrijver is zij in het jaar 1425 getrouwd met Johan van Abcoude van Meerten. Deze Johan was de zoon van Ernst van Abcoude van Meerten. “Johan voornoemd had vier Broeders, Willem, Johan, Frederik en Cornelis van Abkoude van Meerten.” Het jaar 1425 is incorrect, het lijkt mij dat dit 1495 moet zijn. Immers, in 1521 laat Margaretha (of: Margriet) nog een akte van Magescheid opmaken voor haar zoons Ernst en Gerrit.2

Belegering van de stad Utrecht en de wraak van de bisschop

In het jaar 1528 wordt de stad Utrecht belegerd en ingenomen. Volgens de auteur ‘veroorzaekte’ dant ‘veel bloedvergietens’. De bisschop nam daarna wraak en liet onder leiding van Wolfgang van Assenstein enkelen uit het ridderschap onthoofden. “De rompen lagen tot aen den avond opentlyk ten toon, tot dat zy door bidden en smeeken van de naeste magen zyn begraven.” Op 15 juli 15283 trok Van Assenstein opnieuw naar de Beestenmarkt om weer mensen te onthoofden. Dit waren Jan van Wyck (ook wel Kromvoet genoemd), Cornelis van Meerten4, Gerard Foeyt, Joost van Eyck, Peter de Borduurwerker, Gerard van Royen en Willem Knyf. Deze werden allen onthoofd ‘uitgenomen Peter Kop, die door een pyp van het Heimelyk gemak was ontkoomen’. De volgende dag vertrok de bisschop met zijn ruiterij naar Duerstad (Wijk bij Duurstede?) en nam diverse gevangenen uit het Ridderschap mee. De edelen die nog in de gevangenis zaten, smeekten de Graaf van Hoogstraten om genade en uitstel van executie, ‘terwyl er al bloeds genoeg vergoten was’.

Hendrik van Abcoude van Meerten, Heer van Essestein

Het boek vermeldt ook dat ene Margriet van Lalaing in krankzinnigheid is vervallen. Dit zorgde voor zo’n verdriet bij de Heer Everard van Pallant ‘dat Hy daer op krank geworden’ is ‘en in den bloem zyns Levens gestorven is’. Volgens de schrijver is zij, ondanks de krankzinnigheid, zeer oud geworden en in 1602 in de leeftijd van 95 jaar overleden. ‘Dit is zeker, dat zy onder bewaering van Jor. Henrik van Meerten Heer van Essestein is gestelt, en by den zelven Jaerlyks voor 550 guldens besteet: En uit oude aantekeningen dat zy te Culenburg Ao. 1593. den laetsten van Maert is begraven, dus 53 Jaere na haar Man heeft geleeft’. Als dat laatste zeker is dan is deze Margriet niet in 1602 overleden maar in 1593. En is zij geen 95 jaar geworden, maar 86. Was deze Margriet een tante of een nicht van Hendrik?

Stadhouders en Drossarden

Onder de ‘stadhouders van de leenen’ wordt Hendrik van Abcoude van Meerten genoemd. “Jonker Hendrik van Abkoude van Meerten, Heer van Essesteyn en Maersenbroek, dien Graef Floris zyn lieve getrouwen Neef noemt, vinde ik 1577 en 1578.” Onder de namenlijst van de drossarden vinden we vader en zoon Antonius en Hendrik: “Jonkheer Antonis van Abkoude van Meerten, Heer van Essestein, 1566.” en “Jonkheer Hendrik van Abkoude van Meerten, Heer van Essestein.

Voetnoten

Gabriel Barkay is decaan Bijbelse archeologie: “Ik probeer de Bijbel niet te bewijzen”

Dit artikel is samen geschreven met Jonathan Parsons.

Professor Gabriel Barkay is een levende legende op het gebied van bijbelse archeologie. Een kleurrijk figuur, hij wordt beschouwd als de leidende expert op het gebied van de geschiedenis van Jeruzalem.

Panoramafoto van Jeruzalem met de Rotskoepel, genomen op 10 december 2011. Bron: Wikipedia.

Hij heeft archeologie gestudeerd en onderwezen aan de Universiteit van Tel Aviv en de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem. Met name wordt Barkay gecrediteerd voor het ontdekken van de oudste bijbelse Hebreeuwse inscripties die ooit zijn gevonden – twee zilveren amuletten met de Aäronische zegen uit Numeri 6:24-26, daterend uit de tijd van koning Hizkia. We spraken hem onlangs over deze en andere belangrijke vondsten in het land sinds de wedergeboorte van Israël 75 jaar geleden. Hier is een transcriptie van ons interview.

Waarin bent u geïnteresseerd geraakt op het gebied van archeologie?

“In mijn jeugd woonde ik in het gebied van Rehavia en dwaalde ik door de Vallei van het Kruis en verschillende andere plaatsen. Een groot deel van het huidige Jeruzalem was nog niet bebouwd. En er waren veel open plekken. Ik verzamelde allerlei artefacten, oude munten en potten van aardewerk en andere dingen. Ik vroeg me af van wie zou dat kunnen zijn? Ik begreep dat ik niet de eerste in dit land ben en dat er vele anderen voor mij waren. Ik kreeg steeds meer interesse. Ik dwong mijn vader om wat boeken voor me te kopen. En zo kwam ik in mijn jeugd in de archeologie terecht.”

Wat waren enkele van uw belangrijke vondsten of ontdekkingen?

“In de afgelopen 15 jaar heb ik leiding gegeven aan het Sifting Project, het zeven van grond die illegaal is verwijderd van de Tempelberg, de belangrijkste archeologische vindplaats in dit land. Ik ben vooral trots op mijn opgraving aan de westkant van Jeruzalem, bij Katef Hinnom, de schouder van Hinnom, naast de St. Andrews Presbyterian Church of Scotland. Daar had ik negen seizoenen van opgravingen.

We hadden een reeks grafgrotten en een belangrijke vroegchristelijke kerk. De grafgrotten dateren uit de zevende eeuw voor Christus, de tijd van de profeet Jeremia en koning Josia, zo’n 2600 jaar geleden. In de meeste van deze zeven grotten werd het bovenste gedeelte weggehouwen en in de oudheid geplunderd. In een van de grafgrotten vonden we een zeer interessante architectuur met verhoogde planken voor het begraven van lichamen met uitgeholde hoofdsteunen voor de overledene. We hebben honderden grafplanken gevonden in deze opslagplaats, wat een unieke vondst is. In die kamer verzamelden ze de botten en grafgiften van mensen die op de banken waren begraven. We hadden meer dan 1000 objecten in één kamer. Ongeveer 125 van hen waren gemaakt van zilver, 360 intacte aardewerken vaten en 140 kralen gemaakt van halfedelstenen. We hadden glazen voorwerpen, ivoren voorwerpen en zelfs wat goudstukken.

Onder de vondsten in die opslagplaats hadden we twee kleine opgerolde plaquettes gemaakt van 99 procent puur zilver. En na drie jaar van inspanningen slaagden we erin om die twee kleine boekrollen uit te rollen en ze waren dicht bezaaid met oud Hebreeuws schrift, dat in beide gevallen de priesterlijke zegening bevatte uit het boek Numeri uit hoofdstuk zes, verzen 24 tot 26. En deze zijn de vroegste bijbelverzen die we vandaag bezitten. Ze zijn uit de zevende eeuw voor Christus, ongeveer 2600 jaar oud, van vlak voor de verwoesting van Jeruzalem door de Babyloniërs, vóór koning Josia. Het stamt uit de tijd dat de eerste tempel, de Tempel van Salomo, nog in Jeruzalem stond. En die twee kleine boekrollen noemden ze zes keer de naam van de HEERE, wat ook het eerste woord was dat ik wist te ontcijferen toen ik ze voor het eerst zag nadat ze waren uitgerold. Het tetragrammaton van de onuitspreekbare naam van God, in de Bijbel waar je het woord Heere hebt, dat verschijnt als JHWH.”

Bent u op een gegeven moment de Bijbel gaan gebruiken als gids of hulpmiddel bij je onderzoek? Dit is de essentie van Bijbelse archeologie waarbij de Bijbel als leidraad wordt gebruikt, maar niet noodzakelijkerwijs om het te bewijzen.
“De connectie tussen de Bijbel en theologie is een bekend onderwerp op het gebied van archeologie in dit land. Eigenlijk is de Bijbel de belangrijkste motivatie van mensen die komen graven in het Heilige Land, en vooral in Jeruzalem. Maar met de jaren ontwikkelde zich onder archeologen een gemengde houding ten opzichte van de Bijbel. Sinds de jaren 70 waren er enkele mensen die elk mogelijk verband tussen de Bijbel ontkenden en ze betwistten en verwierpen de bijbelse verslagen als niet-historisch.

Aan de andere kant waren er anderen die het bijbelse verslag zonder enige kritiek volgden en dachten dat het een nauwkeurige beschrijving was van de geschiedenis van de Israëlieten. De waarheid is dat de middenweg de juiste is; we zouden de Bijbel moeten gebruiken en we zouden archeologie moeten gebruiken, en wanneer ze maar passen – dat is heel goed. Het een heft de waarde van het ander niet op.

Ik heb in ieder geval een conservatievere kijk op het onderwerp. Ik denk dat iemand die de vroegste bijbelverzen heeft ontdekt, de waarde van de term ‘bijbelse archeologie’ niet kan ontkennen. Ik voel wel een heel nauwe band met de mensen die hier waren en in de Heilige Schrift worden beschreven. Dus ik probeer de Bijbel niet te bewijzen, en ik denk niet dat de Bijbel enig bewijs nodig heeft.”

Dus het heeft uw geloof verdiept?
“Het is sterk genoeg, het heeft mijn bewijs niet nodig. Ik denk niet dat ik de Bijbel of iets dergelijks moet versterken. Ik denk niet dat de Bijbel archeologie bewijst. Ik denk dat archeologie ons vermogen vergroot om de Bijbel beter te begrijpen. En het levert ook het chronologische kader en de aspecten van het dagelijks leven. Waar de Bijbel soms zwijgt, voegen we meer informatie toe over de mensen die ons deze prachtige literatuur hebben nagelaten.”

Wat zijn enkele van de andere belangrijke archeologische ontdekkingen van de afgelopen 75 jaar?

“De Dode Zeerollen zijn de belangrijkste ontdekking, een verzameling van ongeveer 900 boeken of overblijfselen van een bibliotheek van een joodse sekte die in het jaar 68 na Christus ten einde kwam. Het waren waarschijnlijk de in historische bronnen genoemde Essenen, die naast de Dode Zee een spiritueel centrum vestigden.

We hebben werken in de collectie vanaf de derde eeuw voor Christus en verder. Dit is een schitterende ontdekking. Alle boeken van de Bijbel behalve de rol van Esther zijn daar vertegenwoordigd. We hebben veel boeken van de apocriefen onder hen. We hebben ook enkele sektarische woorden, die van het allergrootste belang zijn, vooral de Tempelrol, die een zeer lange tekst is, zeer goed bewaard gebleven, en ons vertelt over de toekomstige tempel die komt, zoals ze die visualiseerden. Zonder enige twijfel zijn de Dode Zeerollen de belangrijkste ontdekking.”

Hoe zit het met de Tel Dan-stèle? Hoe belangrijk is dat?

“In de jaren negentig stapelden zich twijfels op over de historiciteit van David en Salomo, en de verenigde monarchie beschreven in de Bijbel, vooral in de boeken Samuel en 1 Koningen. De Deense of Kopenhagense school ontkende de historiciteit van David en Salomo en ze zeiden dat deze bijbelse figuren nooit hebben bestaan. Er waren veel volgelingen van die school in Groot-Brittannië, in de Verenigde Staten en ook hier in dit land. Nu, de volgende decennia sindsdien hebben iets totaal anders laten zien.

Allereerst, in 1993 in Tel Dan in het noorden, een fragment van een stenen stèle die was opgericht door de koning van de Arameeërs, koning Hazael die Tel Dan veroverde, plaatste hij een monument bij het poortgebouw dat daar in stukken gebroken lag, en de fragmenten ervan waren opgenomen in de bouwstenen van een latere poort op die plaats, met die inscriptie, geschreven in de negende eeuw vGT, waar hij opschept dat hij vele koningen heeft gedood, onder wie de koning van Israël en de koning van het ‘Huis van David’. In hun eerste reacties beweerde een van de scholen in Kopenhagen dat de inscriptie een vervalsing was, wat niet alleen een zeer wrede beschuldiging is, maar ook een zeer verkeerde. Iedereen kan het met eigen ogen zien in een tentoonstelling.

Ook werd een site in de vallei van Elah, in de buurt van Beit Keyafa, opgegraven door mensen van de Hebreeuwse Universiteit. En daar kwamen ze erachter dat David niet alleen bestond, maar hij bouwde ook een stad in het laagland, in de Shephela-vallei, en er was een koninkrijk van David, niet alleen genoemd 100 jaar na zijn leven in de stèle van Tel Dan, maar bewijs in de fysieke overblijfselen van sites die door hem zijn gebouwd. Dus de hele ontkenning van de historiciteit van de verenigde monarchie stortte langzaam ineen, ook met de vele ontdekkingen in de oorspronkelijke Stad van David. Dat is een ander verhaal.

Jeruzalem is hét centrum van archeologische activiteit, vooral sinds de Zesdaagse Oorlog en de hereniging van Jeruzalem. In het hart van de Joodse wijk van Jeruzalem ontdekte wijlen professor Avigad een grote stadsmuur van ongeveer acht meter dik en ongeveer acht meter hoog. Een zeer massieve stadsmuur. En dat maakte een einde aan het idee van mensen die dachten dat het in de Bijbel beschreven Jeruzalem een kleine koeienstad was, beperkt tot de smalle Stad van David.

Dit bracht een revolutie teweeg in de studie van de Eerste Tempelperiode in Jeruzalem, maar ook de Tweede Tempelperiode van Jeruzalem werd intensief bestudeerd door Benjamin Mazar, die de omgeving van de Tempelberg bestudeerde. Zijn werk werd later voortgezet door zijn kleindochter, Eilat Mazar, in Shilo en vele anderen opgegraven delen van de Oude Stad, in de oude kern van de Stad van David, evenals in de Citadel, in het westelijke deel van Jeruzalem. En al met al hebben we een beeld van Jeruzalem gedurende zijn hele geschiedenis, van ver voor de Eerste Tempelperiode, en ook na de Tweede Tempel.”

Hoe dankbaar moeten christenen zijn dat Israël hier soevereiniteit heeft en al dit bijbelse erfgoed kan vinden?

“Luister, al die jaren van mijn jeugd en vroege volwassenheid heb ik als soldaat deelgenomen aan de veldslagen in Jeruzalem. Ik weet hoe ik de vrijheid moet waarderen die we nu in Jeruzalem hebben. Niet al te veel mensen stellen het op prijs. Zij beschouwen het als iets dat altijd al bestond, ik beschouw het niet als zodanig. Ik denk dat we het meer moeten waarderen.

En ik denk dat de ontdekking van christelijke overblijfselen van enorm belang is. Ik heb zelf verschillende kerken opgegraven, en in de grond die we op de Tempelberg hebben opgegraven, bevonden zich een overvloed aan vondsten uit de vroegchristelijke periode, wat onze kijk op de christelijke aanwezigheid op de Tempelberg veranderde, wat anders is dan de algemene gedachte. Tijdens de christelijke periode was er veel activiteit op de Tempelberg. We hebben munten, we hebben mozaïekresten, we hebben kleine kruishangers verloren door pelgrims die naar de Tempelberg kwamen. We hebben aardewerk in overvloed, dit alles getuigt van het feit dat de Tempelberg van belang was in de vroegchristelijke periode…

En we hebben overal in het land bewijs van het belang van dit land voor christenen in het verleden. Men kan in de voetsporen van Jezus treden in Galilea, in Jeruzalem en elders. Men kan de vroegchristelijke periode en andere perioden volgen waarin het Heilige Land belangrijk was voor christenen, die zeer goed vertegenwoordigd zijn in de archeologische archieven.

Dit artikel is met toestemming overgenomen van de website CVandaag. Het originele artikel is hier te vinden.

Betaling van de begrafenis van Elizabeth van Goltsteijn (?-1665) in ‘Rekeningen Kerkmeesters’ te Maurik

In de Rekeningen kerkmeesters van de Nederduitsch Gereformeerde Gemeente te Maurik vinden we een betaalbewijs van de begrafenis van Elizabeth van Goltsteijn (?-1665) de vrouw van Everhard Godfried van Meerten.1 Hierboven wordt dit betaalbewijs weergegeven. De letterlijke transcriptie luidt:

Ontfangen vande hoogh Edel geb. heere Everhardt Godefridt van Meerten, voorde begravinge vande oock hoogh Edel Geb. vrouwe Elizabeth van Goltsteijn sijn ho. Ed. geb huijsvrouwe inde grafstede aande noort sijde opt hooge Choor den tienden Januarij 1665 tot —- 18—0—0.

Elizabeth is zeer waarschijnlijk begin januari 1665 overleden en was een dochter van Johan van Goltsteijn en Geertruid de Cocq van Delwijnen.2 Elizabeth was getrouwd met haar achterneef Everhard Godfried. Geertruid de moeder van Elizabeth was de nicht van Arnt, de vader van Everhard Godfried. Opa Dirck en Maria, de oma van Elizabeth en de moeder van Geertruid, waren broer en zus.3 De begrafenis kostte 18 gulden en Elizabeth ligt begraven aan de noordzijde van de kerk in het hoge koor.

Voetnoten

‘De Toren van Babel’ – Mr. Kees van der Staaij en de Algemene Politieke Beschouwingen van 2022

Nu mr. C.G. (Kees) van der Staaij aangekondigd heeft de Tweede Kamer, na 25 jaar lidmaatschap, te verlaten wilden we hem met het plaatsen van deze bijdrage hartelijk bedanken voor zijn bijdrage aan Bijbelgetrouwe politiek. De video hieronder laat zijn bijdrage zien aan de Algemene Politieke Beschouwingen van 2022 en heeft raakvlakken met het kernonderwerp van deze website: ‘Geloof en Wetenschap’. De bijdrage is, met dank aan de SGP, hieronder te bekijken.