Serie Archeologie en de Bijbelse Geschiedenis (8) Kapernaüm

Toen Jezus aan Zijn bediening begon, verliet Hij Nazareth en vestigde Zich in Kapernaüm, aan de noordkant van het Meer van Galilea. Daar riep Hij Zijn eerste discipelen, preekte in de synagoge en deed vele wonderen. Wat is er nog terug te vinden uit die tijd?

Kapernaüm is een van de meest grondig opgegraven nieuwtestamentische plaatsen. Doordat dit vissersdorp sinds de middeleeuwen niet meer bewoond werd, is veel uit de periode daarvoor bewaard gebleven. Eind negentiende eeuw kochten franciscanen het gebied om het archeologisch te onderzoeken. De opgravingen die sindsdien hebben plaatsgevonden, brachten veel aan het licht over gebeurtenissen uit het Nieuwe Testament.

Synagoge

In de Evangeliën horen we dat Jezus dikwijls onderwijs gaf in de synagoge van Kapernaüm. Daar werd dan ook het eerst naar gezocht. Er werd inderdaad een grote synagoge ontdekt, opgegraven en deels gerestaureerd. Deze stamt echter uit de vierde eeuw na Christus en was dus niet het gebouw waar Jezus preekte. Direct hieronder vonden opgravers een gebouw uit de eerste eeuw. Dit was de synagoge die door de Romeinse hoofdman was gebouwd (Luk. 7:5), waar Jezus onderwees (Mark. 1:21), wonderen verrichtte en Zijn preek hield over het Brood des levens (Joh. 6:35). De muren van de eerste synagoge zijn van zwarte basaltsteen en daardoor makkelijk te onderscheiden van de gele kalkstenen muren van de herbouw uit de vierde eeuw.

Straten

Rondom de synagoge zijn straten opgegraven met huizen uit de eerste eeuw. De huizen zijn gebouwd met eenvoudige muren van droge steen en daken van houten spanten, die werden afgedicht met riet en leem. Deze bescheiden huizen lagen gegroepeerd rond een binnenplaats en hadden een stenen trap die naar het dak leidde. In een van de huizen preekte Jezus, toen vrienden een verlamde man door het dak naar beneden lieten om Hem te bereiken (Mark. 2:1-12).

Huis van Petrus

In het Markusevangelie staat dat Jezus en Zijn volgelingen vanuit de synagoge naar het huis van Simon en Andreas gingen. Daar lag de schoonmoeder van Simon met koorts op bed (Mark. 1:29-30). Een huis op ongeveer dertig meter afstand van de synagoge wordt aangewezen als het huis van Petrus. Toen ik hier de eerste keer kwam en de gids dat vertelde, was ik sceptisch. Hoe weet je nu welk huis van Petrus was?

Maar hier blijken goede argumenten voor te zijn. Dit huis viel op doordat de muren en de vloer in de eerste eeuw gepleisterd zijn, wat in die tijd uitzonderlijk was. Op de muren zijn vroegchristelijke inscripties en symbolen aangetroffen. Er zijn nauwelijks huishoudelijke voorwerpen gevonden, maar wel vele lampen en grote voorraadpotten. Dit suggereert dat het huis niet langer als woning werd gebruikt, maar als plaats van samenkomst van christenen. Dat dit huis al in de eerste eeuw een bijzondere behandeling kreeg, en niet pas honderden jaren later, maakt het waarschijnlijk dat dit inderdaad het huis van Petrus was.

In de vijfde eeuw werd op dit huis een achthoekige kerk gebouwd. Daar bouwden franciscanen in de vorige eeuw weer een moderne kerk op, met een glazen vloer waardoor Petrus’ huis zichtbaar blijft.

Dit artikel is met toestemming overgenomen uit De Waarheidsvriend. De volledige bronvermelding luidt: Heikoop, D.M., 2026, Kapernaüm, De Waarheidsvriend 114 (3): 19 (artikel).