Geboorteakte van Heiltje Jansen (1820-1898)

Geboorteakte van Heiltje Jansen (1820-1898) uit de Burgerlijke Stand van de Gemeente Echteld.

Hierboven wordt de geboorteakte van Heiltje Jansen (1820-1898) weergegeven.1 Op 20 november 1820 om vier uur in de middag verscheen Gijsbert Jansen2 (1778-1848) voor de Ambtenaar van de Burgerlijke Stand van de Gemeente Echteld om aangifte te doen van de geboorte van zijn dochter. De ambtenaar in functie was schout Cornelis Riemsdijk (1771-1858). Gijsbert was twee en veertig jaar oud, dagloner van beroep en woonachtig in de Gemeente Echteld. Hij verklaarde dat Heiltje op dinsdag 14 november 1820 om zes uur in de ochtend is geboren. Haar moeder was Cornelia Derksen (1785-1870), negen en dertig jaar oud. Gijsbert deed de aangifte samen met (1) Evert Hermsen (±1757-1821), drie en zestig jaar oud en veldwachter van beroep, en (2) Remmert van den Berg (1797-1874), drie en twintig jaar oud en landman van beroep. De comparant kon de akte niet ondertekenen omdat hij niet kon schrijven.

Voetnoten

Doopinschrijving van Eva van Meerten (1676-?)

Hierboven wordt de doopinschrijving van Eva van Meerten (1676-?) weergegeven. Eva werd op 22 juli 1676 gedoopt in de Nederduitsch Gereformeerde Gemeente te Gorinchem.1 Zij was een dochter van Huijbert van Meerte en Eva Ouwerts3 en Ariaentie Timers4 aanwezig.

Voetnoten

Doopinschrijving van Lambertus van Meerten (1676-?)

Hierboven wordt de doopinschrijving van Lambertus van Meerten (1676-?) weergegeven. Lambertus werd op 28 juni 1676 gedoopt in de Nederduitsch Gereformeerde Gemeente te Gorinchem.1 Hij was een zoon van Evert van Meerten en Abigeltis (Enten). Als doopgetuigen waren Juff. Catrina Basouis2, Ariaentie Ariaentie3, Huijbert van Meerten en Eva Brouwer4 aanwezig.

Voetnoten

Kerk en slavernij? (8) – Bijdrage van dr. Dick de Vos aan het debat over de rol van de kerk

Slavernij is verwerpelijk en de regering heeft excuses aangeboden voor de Nederlandse betrokkenheid. In het navolgende gaat het er geenszins om ook maar iets af te doen van eventuele kerkelijke betrokkenheid. Wat verkeerd is, moet aan het licht worden gebracht. Maar als er naar de kerk wordt gewezen in verband met slavernij, dan moet dit met onderbouwing gebeuren.

Inleiding

In deze aflevering van ‘Kerk en slavernij’ zal een begin worden gemaakt met kort aandacht te schenken aan verschillende boeken, die handelen over een mogelijke relatie tussen kerk en slavernij.

Bij het schemerlicht van hun tijd

Schutte behandelt in Het Calvinistisch Nederland. Mythe en werkelijkheid1 de zeventiende-eeuwse gereformeerden en de slavenhandel. Juristen hadden in de zeventiende eeuw in navolging van Hugo de Groot (1583–1645) slavernij en slavenhandel aanvaard. Onder bepaalde randvoorwaarden hebben gereformeerde theologen dat ook gedaan. Echter, gezaghebbende predikanten als B. Smytegelt (1665–1739) en J. Hondius (1563–1612) hebben zich verzet tegen slavernij en slavenhandel. Ook het Schatboek van Z. Ursinus (1534–1583) en F. Hommius (1576–1642) deed dat. Officiële kerkelijke vergaderingen zoals de classes die het meest met de overzeese wereld te maken hadden, Amsterdam en Walcheren, spraken zich tegen slavernij en slavenhandel uit. Toch werd in de Oost door predikanten slavernij gezien als een tot de samenleving behorend verschijnsel. Die samenleving werd als een ordening van God gezien. Tenslotte moet nog het invloedrijke werk over de Heidelbergse Catechismus van G. Voetius (1589–1676) worden genoemd. Volgens Schutte kon Voetius God niet anders dienen dan radicaal en daarom wees hij slavernij en slavenhandel af.

De gereformeerde kerk onder de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC)

Schutte stelt dat de calvinistische opvattingen de wortel van de slavernij aantasten.2 Slavernij was op de Nationale Synode van Dordrecht 1618–1619 geen apart onderwerp. In verband met de doop kwam de slavernij aan de orde3: “Die nu gedoopt zijn, dat zodanigen hetzelfde recht van vrijheid, hetwelk andere christenen hebben, behoren te genieten, en door verkoping of door enige andere vervreemding van de christelijke meesters of heren wederom in de macht der heidenen niet behoren te worden overgegeven.” Door de slaven niet te laten dopen omzeilden de slavenhouders het synodale voorschrift. De VOC kende wel een zorgplicht voor slaven, toch ging de baat uit voor het gereformeerde beginsel. Schutte maakt duidelijk dat de wereld van de zeventiende eeuw voor ons een vreemde wereld is. Opgemerkt wordt dat Schutte de term ‘gereformeerde kerk’ gebruikt. Daarmee bedoelt hij de plaatselijke kerk.

Het Indisch Sion

Een reeks auteurs schrijft in het boek Het Indisch Sion4 over de gereformeerde kerk onder de VOC. Het gaat hierbij steeds over bepaalde gereformeerde kerken. De redacteur G.J. Schutte maakt duidelijk dat het de VOC om winst ging. De kerk was afhankelijk van de VOC. Schutte acht de geleverde kritiek op de kerk onverdiend. Er is geen reden tot morele veroordeling. In het boek is niets te vinden over kerkelijke betrokkenheid bij slavernij.

Geloof in de Nieuwe Wereld. Ontmoeting met Afrikanen en indianen

Het boek Geloof in de Nieuwe Wereld5 is geschreven als proefschrift door L.J. Joosse, vrijgemaakt gereformeerd predikant en kerkhistoricus. Joosse trekt een viertal conclusies. Predikanten hebben de politieke en sociale vrijheid niet verabsoluteerd, maar de opkomende slavernij gerelativeerd in de context van sociale instituten als opkomende massale contractarbeid en leef- en werktoestanden in veenkoloniën. De bestaande top-down-gezagsverhoudingen, ook tussen overheid en kerk, werden geaccepteerd. Tegelijk bleef het gezag begrensd door overschrijding van bevoegdheden waarom in het geval van slavernij mensenroof en mishandeling als gruwelijk werd gevonnist door klassiek gereformeerde en piëtistisch georiënteerde kerkvergaderingen en predikanten. Sommige predikanten kozen de weg van het pastoraal protest, anderen praktiseerden een frontaal polariserende benadering, weer anderen zetten de toon voor legaliseren van slavernij en slavenhandel op grond van de zogeheten Cham-theorie: ‘Kanaän (de zoon van Cham) zij hem (Sem) een knecht’ (Gen. 9:26). De tegenstanders van slavernij en slavenhandel kregen de academische steun van G. Voetius. Leiders van de WIC (West-Indische Compagnie) en coccejaans-georiënteerde predikanten (volgelingen van J. Coccejus (1603–1669), theoloog van het verbond) grepen na 1670 ook naar het Bijbelverhaal over Chams vloek om slavernij en slavenhandel te rechtvaardigen.

Besluit

Er zijn predikanten geweest die op grond van de vloek van Cham slavernij en slavenhandel aanvaardden. Vele predikanten zetten zich af tegen slavernij een slavenhandel. Dat geldt ook voor kerkelijke vergaderingen. Er is gewezen op de omstandigheden van de tijd en de gezagsverhoudingen, ook die tussen de overheid en de kerk. De bewering door Merz en anderen6, dat ‘de kerk’ bij slavernij en slavenhandel betrokken was, is onbewezen en onjuist.

© Gereformeerd Venster. Dit artikel is met toestemming overgenomen uit de digitale nieuwsbrief Gereformeerd Venster. Abonneren kan via info@gereformeerdvenster.nl of www.gereformeerdvenster.nl. Een abonnement op deze nieuwsbrief is gratis!

Voetnoten

‘Nieuwe manier van Bijbellezen eist zijn tol’ – Dr. J.M.D. de Heer over de gevolgen van de moderne hermeneutiek in zijn derde ‘Saambinder’-serie

Predikant en theoloog dr. J.M.D. (Jaco) de Heer is in De Saambinder een derde serie begonnen over de zogenoemde nieuwe of moderne hermeneutiek.1 Daar tegenover staat de klassieke hermeneutiek. De Heer geeft aan dat er veel verwarring is in kerkelijk Nederland en dat deze verwarring geen enkel kerkgenootschap voorbijgaat. “Veel verwarring heeft te maken met een nieuwe manier van Bijbellezen.” De predikant en theoloog gaat in deze serie vooral in op het ingrijpende rapport van de onlangs gevormde Nederlandse Gereformeerde Kerken (NGK).2

Verschillende gereformeerden zien de moderne hermeneutiek als een zijspoor, dwaalspoor of zelfs een doodlopend spoor. Foto: Metrostation Elbbrücken in het Hamburgse stadsdeel HafenCity. Bron: Pixabay.

Op deze website hebben we vooral (samenvattend) de ruimte gegeven aan de tegenstem van dr. Wolter Rose.3 Dr. De Heer geeft aan dat het rapport ‘goed doordacht in elkaar’ steekt. De conclusie van het rapport is dat praktiserende homoseksualiteit erkend wordt en ‘dat praktiserende homo’s aan het Avondmaal mogen en ambtsdrager mogen worden’.4 De geleerde vraagt zich af hoe het zover heeft kunnen komen en wat wij er van kunnen leren. De Heer vermeldt dat dit proces al uitvoerig is beschreven in het boek ‘Het Onfeilbare Woord IIB’ van de ‘Semper Reformanda’-reeks.5 De wissels zijn al eerder omgezet en alleen de praktische synodale uitvoering liet nog op zich wachten.

De les

Hier is een les uit te trekken. “We zien in de genoemde kerken dat de praktijk de regels heeft uitgehold.” De synodale besluiten werden door enkele kerken genegeerd. “Het leiding geven was mislukt door het gedrag op het grondvlak.” “Besluiten worden vaak ondermijnd door afwijkend gedrag van hen die grenzen opzoeken. Kinderen doen soms ‘gewoon’ niet wat ouders zeggen, leerlingen niet wat de leraar zegt, gemeenten niet wat het kerkverband zegt.” Dit ziet dr. De Heer ook gebeuren in de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) als het gaat om vrouwelijke ambtsdragers. “Vooruitstrevende gemeenten leggen de synodebesluiten naast zich neer. Het zijn weliswaar besluiten van de meest brede kerkelijke vergadering, maar zij hebben als plaatselijke gemeente een andere overtuiging.” Wat is volgens de predikant de les? “In elk geval is er deze les dat geestelijke eenheid van het kerkverband samenhangt met het loyaal zijn aan gemaakte afspraken. Die zijn niet voor niets gemaakt. Als gemeenten rond de onderwerpen in dit artikel een eigen koers varen, zetten zij deze geestelijke eenheid onder druk. Dat knaagt aan het onderlinge vertrouwen.6

Nieuwe manier van Bijbellezen

In het tweede artikel gaat predikant en theoloog dr. J.M.D. de Heer in op de nieuwe manier van Bijbellezen. Hij geeft aan dat de adviezen in het rapport samenhangen met deze nieuwe manier van Bijbellezen die in de Nederlandse Gereformeerde Kerken gangbaar is geworden. Hij verwijst voor zijn eigen visie op de manier van Bijbellezen naar de eerste serie die in De Saambinder over dit onderwerp van zijn hand verscheen.7 Hij vat dit kort samen: “Wij geloven onvoorwaardelijk dat de Bijbel het geïnspireerde Woord van God is. Door de Bijbel openbaart God wie Hij is, wie wij zijn, hoe we door Christus verlost kunnen worden en hoe wij naar Zijn wil leven.” De Heer geeft aan dat het van belang is dat we de uitlegregels (hermeneutiek) uit de Bijbel zelf halen, immers ‘God bepaalt hoe Zijn Woord wordt uitgelegd’. De predikant meent dat het hier scheef gaat en er veel gaat schuiven. “De mens heeft een (te) grote plaats gekregen in de uitleg van de Bijbel. De beleving van de lezer krijgt zelfs een zelfstandige plaats. Het gaat dan niet zozeer om de oorspronkelijke bedoeling van de Heere – de zin en mening van Gods Geest – maar om de manier waarop ik nu de Bijbeltekst uitleg en beleef. En die beleving kan anders zijn dan de Bijbel zegt.” De Heer past dit daarna toe op praktiserende homoseksualiteit, het onderwerp van het synoderapport. Hij concluceert: “Leidend is niet meer de bedoeling die God in Zijn Woord openbaart, maar de beleving van de mens. Het uitgangspunt ligt in de praktiserende homo die zich niet herkent in wat de Bijbel over de homoseksuele praktijk schrijft.” Een nieuwe manier van uitleg. De Heer ziet deze nieuwe hermeneutiek als gevaarlijk.8Je kunt dan alle kanten op met de Bijbel.” Volgens de theoloog moeten we wel pastoraal over homoseksualiteit spreken. “Harde veroordelingen, laat staan scheldwoorden, hebben al veel kwaad gedaan. Dat past een kerk niet.9 Maar wat is pastoraal?, zo vraagt De Heer zich af. De predikant ziet dit als ‘leiding geven vanuit Gods Woord, met het oog op het welzijn van de naaste, lichamelijk, emotioneel en geestelijk’. Dit kan echter nooit losgemaakt worden van wat God in Zijn Woord openbaart. “Een kerk die een deur openzet die God sluit, is ongehoorzaam, geeft geen geestelijke leiding, maar misleiding. Juist daarom is de nieuwe manier van Bijbeluitleg zo gevaarlijk. Ze knipt weliswaar geen teksten uit de Bijbel, maar zet teksten in de praktijk buiten werking.10

Het rapport

In het derde artikel gaat predikant en theoloog dr. J.M.D. de Heer dieper in op het rapport van de Nederlandse Gereformeerde Kerken. In het rapport ziet de meerderheid ruimte voor praktiserende homoseksualiteit en dienen zij de ruimte te krijgen die zij nodig hebben.11 Het valt De Heer op dat er, in het rapport, nauwelijks gesproken wordt van de toorn van God over de zonde. Wel wordt er verwezen naar Romeinen 1, maar de meerderheid geeft aan dat dit totaal anders is dan de huidige wijze van praktiserende homoseksualiteit. “Gods heilige toorn lijkt daarmee ‘veiliggesteld’ te zijn, daar hoeven we het niet meer over te hebben.” De predikant wijst ook op de gedachte dat Gods toorn over de gemeente kan komen als een uitlevende zonde aan de Avondmaalstafel wordt geduld (HC vraag 82). De Heer vraagt zich in het derde artikel af of het leven voor Gods aangezicht ‘inderdaad een leven naar vrije keuze is’. De zelfbeproeving lijkt in het rapport nauwelijks (meer) aanwezig. Er is weinig ruimte voor het aanspreken van een kerklid op zijn of haar levenswandel. Al snel wordt het gezien als een persoonlijke aanval, waarbij, zo wordt het dan ervaren, iemands geloof in twijfel getrokken wordt. “Een dergelijk geestelijk klimaat was mede de oorzaak dat wissels zijn omgegaan.” Het geldt als waarschuwing, we zijn immers beslist niet beter. Dit laat ook het blijvende belang zien van een separerende prediking.12

Tot slot

Het is verstandig dat dr. De Heer wil leren van andere kerkgenootschappen. Bij de publicatie van de samenvatting van het eerste deel van deze serie kregen we het verwijt dat hier wordt afgegeven op andere kerkgenootschappen. De aanklager betoogde dat er in de Gereformeerde Gemeente (‘het eigen kerkgenootschap’) al genoeg problemen zouden zijn. Dat lijkt echter niet de intentie te zijn van de predikant. We zien dat ook aan het slot van het derde deel: “Laat dit alles een waarschuwing zijn voor ons. Want, we zijn beslist niet beter. Laten we maar met Psalm 119 vers 18 zingen: ‘Doe mij op ‘t pad van Uw geboden treên; schraag op dat spoor mijn wankelende gangen’.” Daarmee is voldoende gezegd om het bezwaar van ‘te veel zelfverheffing’ van tafel te vegen.

Voetnoten

Is er in Nederland en Vlaanderen nog behoefte aan een besloten geologiebijeenkomst? – Verzoek tot het komen van een intern-geologische ontmoeting

Beste uitdragers van het klassieke scheppingsgeloof,

In 1985 (toen ik nog in de boerenkool zat) werd er een congres gehouden onder de titel ‘Creationisme en Geologie’.1  Naast drie ingevlogen sprekers (dr. Wiklander, dr. Brand en dr. Roth) waren er vier geleerden met enige academisch-geologische kennis aanwezig als spreker of panellid (drs. Zoutewelle, drs. Van den Wolf, ing. Van der Louw en ing. Wiegers). Na het bestuderen van kranten- en andere artikelen over dit congres, dacht ik aan het heden. Tegenwoordig worden, enige uitzonderingen daargelaten, alle geologische sprekers ingevlogen en dan vooral uit Angelsaksische landen 2 Er zijn natuurlijk uitzonderingen3, maar creationaire geologie lijkt in Nederland een wat ondergeschoven kindje te zijn. Daar waar het nog wel openbaar komt, is dit veelal het werk van solisten. Het is nu echter niet de tijd om te jeremiëren, maar om indachtig te zijn aan het Ora et Labora, bid en werk.

Iemand liet mij via de e-mail het volgende weten:

“Er is flink wat verdeeldheid, we zijn allemaal wat egotripperig (…) en we ontberen een organisatorisch kader. We kunnen (…) zelfs geen interne bijeenkomsten meer beleggen waarin we onderling over creationistische [geologische] thema’s informatie uitwisselen en daarover discussiëren.”

Daar ben ik het eigenlijk wel mee eens. Mijn persoonlijke energie is beperkt door ernstig hartfalen en het wachten is op een harttransplantatie. In gebed of de Heere de middelen nog zou willen zegenen, geeft Hij het nog dat ik op het ziekbed nog wat kan doen (zoals lezen, artikelen schrijven en zaken overdenken). Het idee vatte post om opnieuw een besloten (dus interne) CreaGeo-bijeenkomst te organiseren om met elkaar van gedachten te wisselen over geologische en paleontologische thema’s. In de hoop dat het een vruchtbare bijeenkomst wordt en dat deze vruchtbaarheid ook naar buiten toe zal stralen. Daarom wil ik vandaag polsen of er animo bestaat om te komen tot een dergelijke meeting. Anders is het jammer om de beperkte energie die er is bij voorbaat nutteloos in te steken. Mocht er animo zijn voor een besloten geologiemeeting voor creationisten die het klassieke scheppingsgeloof en warm hart toedragen, dan wil ik de beperkte energie daar graag voor inzetten. De datum die ik voor een besloten bijeenkomst in gedachten had is D.V. zaterdag 20 april 2024.4 Ben voornemens deze bijeenkomst te beleggen in de omgeving van Opheusden (Gemeente Neder-Betuwe). Opgeven kan door te reageren op deze e-mail of via ons contactformulier. Mogelijk zijn er mensen die over een geologisch thema, waar ze de afgelopen tijd mee bezig zijn geweest, willen presenteren. Reageer dan op deze mail of laat uw verzoek weten via ons contactformulier.
In navolging van de naturalist prof. dr. Johan Braeckman zou ik graag zien dat we interdisciplinair werken.5 Daarom wordt deze uitnodiging ook verzonden naar natuurkundigen, chemici, biologen, maar ook naar filosofen en theologen die geïnteresseerd zijn in natuurwetenschappelijke thema’s. Om zo te komen tot een vakoverstijgende uitwisseling van ideeën. Mocht u op de genoemde datum niet kunnen komen, maar wel graag willen meedenken over deze vraagstukken, geef dit dan ook door dan wordt u meegenomen in de correspondentie. Soli Deo Gloria, tot eer van onze Schepper en tot heil en nut van onze naaste.

Hartelijke groet,

Jan van Meerten
Fundamentum
www.oorsprong.info

Voetnoten

De eerste en de tweede Adam – Het getuigenis van Blaise Pascal en G. Boer

Blaise Pascal (1623-1662), de grote Franse natuurkundige en wiskundige, heeft gezegd dat het ware christelijke geloof bestaat in het kennen van Adam en onze verdorven en Christus en onze gelukzaligheid. Hij wist zich daarin een geestelijke leerling van de grote kerkvader Augustinus, leerling ook van de Schrift zelf. Deze uitspraak staat niet los van het feit dat in zijn tijd de gedachte opkwam dat Adam en Eva niet het eerste mensenpaar waren. Zijn tijdgenoot Isaac La Peyrère (1596-1676) verdedigde de gedachte van pre-adamieten. Pascal begreep dat deze zienswijze niet zonder gevolgen was voor het verstaan van de inhoud van het christelijke geloof. Zij ondergraaft bijvoorbeeld de boodschap van de erfzonde.

Wie het Bijbelse getuigenis over Adam relativeert, beneemt zich de mogelijkheid het juiste zicht op Christus als de tweede Adam te krijgen. In het boek Ik ben de Alfa schreef ds. G. Boer: ‘Maar weet ge, de gedachte dat Adam en Eva schimachtige figuren zijn wint hand over hand veld, ook in kringen waar wij dit niet verwacht hadden. Daarom wil ik u wapenen voor een strijd die op de scholen reeds gaande is en van lieverlede de gemeenten binnendringt. Wie Adam laat verdampen in de nevelen van de oergeschiedenis, heeft de heilige Schrift naar haar zelfgetuigenis tegen zich. Ja, die heeft de Heilige Geest die van deze Schriften de auteur is tegen zich, die heeft God tegen zich. En dat heeft zich gewroken en zal zich verder wreken. Want wie Adam verliest die verliest Christus. Wie de eerste mens afschrijft, die schrijft de tweede Mens af. Wie Adam tot een legendarische figuur maakt die verliest de Christus der Schriften.’

Verschuivingen binnen de kerken in de jaren zestig en zeventig

Dat boek verscheen in de tijd dat er in de Gereformeerde Kerken allerlei zaken aan het verschuiven waren. In 1967 herriepen de Gereformeerde Kerken in 1967 mede door de invloed van de bioloog Lever en de met hem meegaande theologen, de besluiten van de synode van Assen van 1926. Deze synode had krachtig de zondeval als een historisch feit beleden. In reactie op het synodebesluit van de Gereformeerde Kerken schreef ds. G. Boer in De Waarheidsvriend, het orgaan van de Gereformeerde Bond: ‘Bakens worden verzet. Maar het is toch wel zo, dat thans niet de Waarheid ons vrij maakt, maar dat wij de Waarheid vrij moeten maken van allerlei kortzichtigheden en verouderde opvattingen en denkwijzen. Jammer is alleen, dat bij elke vordering van de wetenschap en bij elke ontdekking, de Bijbel opnieuw wordt aangepast bij de nieuwe stand van zaken’

Heel opmerkelijk is dat in de Verenigde Staten in dezelfde periode dat de Gereformeerde Kerken van hun wortels vervreemdden, een tweetal Amerikaanse kerken aan hun wortels vasthielden of welbewust tot hun wortels terugkeerden. De eerste kerk die dan moet worden genoemd is de Lutheran Church Missouri Synod (ruim vier miljoen leden). Op de middelbare school die ik van 1968 tot 1974 bezocht, hoorde ik voor het eerst van deze kerk. De leidende theologische hogeschool van deze kerk, het Concordia Theological Seminary in St. Louis, was steeds meer van kleur verschoten. De theologie van Karl Barth werd door meerdere hoogleraren heel welwillend bezien. Vragen werden gesteld bij de historiciteit van de zondeval. De noodzaak van persoonlijk geloof en de ernst van de eeuwige rampzaligheid werden nauwelijks meer in colleges door hoogleraren aan de orde gesteld.

In de synode van deze kerk tekende zich aan het begin van de jaren zeventig van de vorige eeuw een meerderheid die zich niet bij het voortbestaan van deze situatie kon neerleggen. Het gevolg was dat een groot deel van de hoogleraren verbonden aan het Concordia Theological Seminary in St. Louis vertrok en hun plaatsen konden worden bezet door hoogleraren die trouw waren aan de lutherse belijdenis. Ik hoef de verschillen tussen de lutherse en gereformeerde belijdenis niet te noemen. Die zijn er, maar gereformeerden die trouw zijn aan de gereformeerde belijdenis en luthersen die trouw zijn aan de lutherse belijdenis hebben ook heel veel gemeenschappelijk.

Daarom raad ik de studenten aanschaf van de Concordia Commentary aan. Een Bijbelcommentaar uit de kring van Lutheran Church Missouri Synod dat zowel een hoog academisch niveau heeft als zeer bruikbaar is voor de prediking. Al meerdere jaren heb ik mailcontact met dr. Chris Mitchell, de redacteur van deze serie. In dat contact voelen we wederzijds geestelijke verbondenheid.

Een tweede kerk die terugkeerde naar haar wortels is de Southern Baptist Convention (ruim zestien miljoen leden). Dat gebeurde in de jaren tachtig van de vorige eeuw. Ook daar was de aanleiding de verontrusting over de koers van de zes theologische hogescholen die onder het toezicht van de conventie stonden. Eerst werd er een behoudende president voor de conventie was gekozen. Deze benoemde toen de post van president van de belangrijkste theologisch hogeschool van de conventie, namelijk Southern Baptist Theological Seminary, openviel de toen nog jonge theoloog Abert Mohler. In zeer korte tijd bracht Mohler Southern Baptist Theological Seminary terug tot haar wortels. Van oorsprong zijn de Southern Baptists niet alleen zoals alle klassieke protestanten Schriftgetrouw, maar belijden zij dat ook de gereformeerde genadeleer. Dat laatste is nog altijd niet algemeen, maar geldt wel helemaal voor Mohler.

Verschuivingen nu

De genoemde voorbeelden laten zien dat ontwikkelingen niet onomkeerbaar zijn. In Nederland zien we als het gaat om de vrouw in het ambt, duurzame homoseksuele relaties, de historiciteit van de zondeval en de ernst van de eeuwige rampzaligheid van de zaken verschuiven. Als het gaat om theologen geldt dat de Nederlands Gereformeerde Kerken, de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt, de Christelijke Gereformeerde Kerken en de Gereformeerde Bond in de PKN. Op het grondvlak gaan deze verschuivingen geen enkele kerk van de gereformeerde gezindte voorbij. Op zijn minst wordt de zuigkracht ervan gevoeld.

Nu kunnen wij Gods kerk niet bewaren en in stand houden. We zijn wel geroepen om getrouw te zijn. Dat betekent ook dat wij onze stem verheffen tegen genoemde verschuivingen vanuit de wetenschap dat de Bijbel de stem is van de levende God is. Dat er alleen verzoening met God is door het bloed van Christus en dat wie Hem toebehoort, Hem ook metterdaad kent. Laten we vurig bidden dat de gereformeerde gezindte in Nederland vasthoudt aan haar wortels of daartoe terugkeert. Laat iedereen op de plaats waar hij staat in ootmoed en standvastigheid doen wat de Heere van de Kerk van hem vraag en verwacht.

Wij mogen dan ook leren van anderen. Op de website van de Lutheran Church Missouri Synod staan onder andere een aantal bijdragen van dr. Al. Barry, de president/voorzitter van de synode van deze kerk. Die over schepping en evolutie geef ik graag door.

Hoe zit het met… Schepping en Evolutie

Inleiding

Evolutie: feit of theorie? Veel mensen gaan ervan uit dat het gewoon een feit is. Christenen die door het geloof de waarheid van Gods Woord over de Schepping accepteren, zoals dit voor ons in Genesis en elders in de Schriften is opgetekend, vragen zich soms af hoe zij anderen behulpzaam kunnen zijn bij het overwegen van de mogelijkheid dat er een Schepper is. Het doel van dit pamflet is, om een uitgangspunt te verschaffen van waaruit we de opvattingen van de bepleiters van de evolutie kunnen evalueren.

Waar gaat het om bij de evolutie?

In 1859 presenteerde Charles Darwin, in zijn boek On The Origin of Species, een theorie dat de verschillende diersoorten zijn ontstaan uit een proces van ‘natuurlijke selectie’, waarbij ‘de begunstigde rassen’ behouden bleven in de ‘strijd om het bestaan’. Is dit alleen maar een wetenschappelijke theorie, of is het meer dan dit?

‘Darwin was zich er volledig van bewust dat zijn denkbeeld een frontale aanval was op de gedachte van een intelligente Ontwerper achter de wereld. In feite is het zeer goed mogelijk dat hij deze theorie juist voor dat doel had opgesteld. De gedachte dat er naast de materie nog een geestelijk rijk bestond, lijkt voor hem reeds in zijn jeugd een anathema geweest te zijn. De eerste inspiratie voor zijn theorie van natuurlijke selectie kwam niet voort uit het observeren van de natuur. Mogelijk is het niet toevallig, dat zijn geschriften af en toe ook iets laten zien van een specifieke antipathie tegen de God van de Bijbel, vooral als het gaat om Zijn recht om ongelovigen in de eeuwigheid te oordelen’ (Wieland).

Welke uitdaging voor Darwin is er te vinden in de details van het leven?

De evolutietheorie stelt dat het leven op een zeer eenvoudig niveau begint, en dat het dan, door natuurlijke selectie, uiteindelijk hoe langer hoe complexer wordt als er veranderingen plaatsvinden. Echter, uit biochemisch en moleculairbiologisch onderzoek komen voortdurend overtuigende bewijzen dat de levende cel totaal nutteloos is tenzij, en totdat, zij haar uiteindelijke vorm bereikt; en als er, wanneer zij die vorm bereikt heeft, een verandering optreedt, wordt haar functie verwoest, niet verbeterd. Darwins grootste uitdaging komt van de vraag hoe de individuele cel zich heeft ontwikkeld. Wetenschappers die deze kwestie bestuderen, hebben de levende cel beschreven als een ‘niet-reduceerbare complexiteit’.

Hoe langer hoe meer wetenschappers komen tot de conclusie dat levende organismen, zelfs de meest ‘eenvoudige’, duidelijk bewijzen dat er een schepper is, gezien hun ongelooflijke complexiteit op zelfs de meest fundamentele niveaus. De wetenschappelijke literatuur bewaart een vreemd stilzwijgen wanneer het gaat om de vraag hoe deze moleculaire structuren, de basis van het leven, zich ontwikkeld hebben. Hoe kon dit alles zijn geëvolueerd?

Heeft de wetenschap Intelligent Ontwerp (Intelligent Design) geaccepteerd?

Voorstanders van Intelligent Ontwerp hebben in recente jaren grote vooruitgang geboekt. Hun bevindingen hebben kracht bijgezet aan de reeds lang bestaande creationistische argumenten aangaande de tweede wet van de thermodynamica die, eenvoudig gesteld, zegt dat alle dingen, levende en niet-levende, een weg bewandelen van een staat van orde naar verschillende staten van toenemende ordeloosheid, niet in de omgekeerde richting.

Andere argumenten die naar voren worden gebracht, zijn gebaseerd op de dubieuze dateringsmethoden die door evolutionisten worden gebruikt, en op het fossielenbestand—dat nog steeds geen overtuigende overgangsstadia toont in typen of soorten (men zou toch denken dat elke fossiel een overgangsstadium zou moeten tonen). Kortom, deze aanwijzingen, samen met vele anderen, pleiten duidelijk voor de gedachte van een Schepper en een Intelligent Ontwerp.

Wat staat Intelligent Ontwerp in de weg?

Evolutionisten lijken niet bereid te zijn om in te gaan op de bevindingen van de biochemie en andere verwante wetenschappen. Ze zeggen al gauw dat ze de wetenschap verdedigen, maar wanneer ze worden geconfronteerd met het uitgangspunt van Intelligent Ontwerp, dat de gegevens beter interpreteert dan hun eigen opvattingen (zoals over het menselijk oog, de vleugel van een vogel, of de processen van bloedstolling), dan bieden ze in het geheel geen wetenschappelijke verdediging. In plaats daarvan varen ze uit en maken het uitgangspunt van Intelligent Ontwerp belachelijk als louter ‘religieus’.

Wat zijn de ontwikkelingen in de wetenschappelijke gemeenschap?

Zij die een voorkeur hebben voor de verklaring van het leven die door Schepping en Intelligent Ontwerp gegeven wordt, kunnen niet gemakshalve worden gekarakteriseerd als achterlijke, onwetende, platte-aarde-fanaten. Integendeel, gelovigen in een bijzondere Schepping en in een Intelligent Ontwerp, zijn oordeelkundige en rationele personen—tientallen miljoenen—die, na het bewijsmateriaal overwogen te hebben, de evolutietheorie als onhoudbaar hebben afgewezen. En bij deze miljoenen sluiten zich groeiende aantallen biologen, geologen, fysici, medici, mathematici en andere wetenschappers aan.

Een moleculair bioloog legt uit, dat de evolutietheorie een invloed heeft die ‘ver van de biologie verwijderd’ is, en een van de ‘meest spectaculaire voorbeelden in de geschiedenis is, hoe een hoogst spectaculair denkbeeld, waarvoor in feite geen harde wetenschappelijke aanwijzingen zijn, het denken van een hele gemeenschap kan veranderen en een dominerende invloed kan hebben op de wereldbeschouwing van een tijdperk’ (Denton, p. 358).

Zoals een biochemicus het uitdrukt: ‘Iemand die zich niet verplicht voelt om zijn onderzoek tot niet-intelligente oorzaken te beperken, moet wel tot de conclusie komen dat veel biochemische systemen ontworpen zijn. Deze zijn niet ontworpen door de natuurwet, niet door toeval en noodzaak, maar zijn gepland. Hun ontwerper wist hoe de systemen er zouden uitzien wanneer ze voltooid waren, en ondernam vervolgens stappen om de systemen tot stand te brengen. Het leven op aarde op zijn meest fundamentele niveau, in zijn meest essentiële componenten, is het product van intelligente activiteit’ (Behe, p. 193).

Is er plaats voor Intelligent Ontwerp?

Zoals er veel overtuigende aanwijzingen bestaan voor een jonge aarde en een wereldwijde hydrologische ramp (de zondvloed van Noach, die veel van de geologie en paleontologie van onze planeet verklaart), zo kan ook Intelligent Ontwerp op zich succesvol bepleit worden zonder zich ook maar eenmaal op de Schriften te beroepen. Deze natuurlijke kennis van een Schepper is niet hetzelfde als het naar voren brengen van een aantal specifieke theologische en leerstellige opvattingen over die Schepper.

Als de evolutionisten blijven volhouden dat de schepping niet kan worden losgemaakt van religie, dan moeten zij zelf ook bereid zijn om toe te geven dat hun orthodoxie—dat het leven in al haar schoonheid, organisatie en complexiteit, ontstaan is door willekeurige mutaties en andere Darwinistische speculaties—in feite even dogmatisch is, evenzeer een religie, als datgene wat zij verachten. Als de Schepping theïstisch is, en een intelligente doelbewuste Auteur van het Leven vereist, dan is de naturalistische Evolutie atheïstisch, en ontkent het bestaan van die Auteur en alle bovennatuurlijke daden die door Zijn hand zijn verricht.

Al sinds generaties heeft de evolutie met al haar zwaktes en niet-verklaarde leemten onbetwist in het Amerikaanse openbare leven geregeerd, in onze dierentuinen, musea en massamedia, en ja, misschien wel het duidelijkst in onze scholen. De evolutietheorie wordt eenvoudigweg als een feit verkondigd. Pas nu, eindelijk, wordt de evolutie betwist op haar eigen terrein: dat van de objectieve wetenschap. Op de Amerikaanse openbare scholen, en op de pagina’s en de websites van de media, is de tijd aangebroken dat de woorden ‘evolutie’, ‘naturalisme’ en ‘neodarwinisme’ plaats maken voor ‘Intelligent Ontwerp’. Alles wat minder is dan dat, zou, gebaseerd op het bewijsmateriaal, intellectueel oneerlijk zijn.

Is de evolutietheorie verenigbaar met het christelijke geloof?

Het zou een vergissing zijn om te denken dat iemand, eenvoudigweg door hem het bewijsmateriaal te tonen voor Intelligent Ontwerp, een christen zal worden. Het geloof dat God onze liefhebbende Vader is Die de hemel en de aarde geschapen heeft, is een artikel van onze geloofsbelijdenis. Het geloof in een intelligente Ontwerper, is nog heel iet anders dan het geloof dat wij zondige menselijke wezens zijn die een Zaligmaker nodig hebben, en dan vertrouwen op de Zoon van God, Jezus Christus, Die onze Verlosser is van de zonde, de dood en de macht van Satan. Deze levende hoop is een gave van God, gegeven door de Heilige Geest. Het is niet een zaak van wetenschappelijke studie of analyse. Het geloof is evenzeer een wonderbaarlijke gebeurtenis in ons leven als Gods scheppingswerk in de wereld. In feite is het niet een toeval dat degenen die in Christus zijn, ‘nieuwe scheppingen’ genoemd worden (2 Kor. 5:17).

De Lutheran Church—Missouri Synod gelooft, leert en belijdt dat Adam en Eva echte historische personen waren, en dat de beschrijving van de Schepping in Genesis waar en feitelijk is, niet slechts een ’mythe’ of een ‘verhaal’ dat verzonnen is om de oorsprong van alle dingen te verklaren.

We zouden ook een ernstige dwaling begaan door eenvoudigweg de theorieën van de wetenschap klakkeloos te accepteren. Vele aspecten van de evolutietheorie zijn direct in strijd met Gods Woord. De evolutie is niet te verenigen met het christelijke geloof. Zij die daartoe pogingen ondernemen, zullen onvermijdelijk eindigen in het verwateren van de leer van de Bijbel. Christenen behoeven niet te vrezen voor de bevindingen van de wetenschap, en hebben geen enkele reden om aan de ‘wetenschap’ meer geloof te hechten dan aan het Woord van God.

Terwijl wetenschappers de wonderen van Gods schepping blijven bestuderen en onderzoeken, sluiten wij ons aan bij de oude Psalmist met de woorden: ‘Ik loof U, omdat ik op een heel vreselijke wijze wonderbaarlijk gemaakt ben; wonderlijk zijn Uw werken! ook weet het mijn ziel zeer wel’ (Ps. 139:14).

Wie meer wil weten over de terugkeer van de Lutheran Church Missouri Synod en de Southern Baptist Convention naar hun historische en confessionele wortels verwijs ik voor de Lutheran Church Missouri Synod naar Paul A. Zimmerman, A Seminary in Crisis (St. Louis: Con­cor­dia Pu­bli­shing House, 2007) en voor de Southern Baptist Convention naar Jerry Sutton, The Baptist Reformation: The Conservative Resurgence in the Southern Baptist Convention (Nashville: Broadman & Holman Publishers, 2000).

Deze gastbijdrage is met toestemming overgenomen van de website van dr. P. de Vries. Het originele artikel is hier te vinden.

Gereformeerde Bijbelstichting (GBS) en Stichting BalkanZending brachten Bijbels in de Károli-vertaling naar de Hongaren van Subotica

Het verlichte stadhuis van Subotica (Servië). Bron: Wikipedia.

Hongarije is een prachtig land. Dit land staat ook bij de Gereformeerde Bijbelstichting op het netvlies. De GBS werkt wereldwijd, samen met de Trinitarian Bible Society (TBS), aan bijbelverspreiding. Regelmatig worden er Bijbels in verschillende talen over de wereld gezonden. Dankzij twee Staphorsters kwamen er ook Bijbels in Hongarije terecht. In het derde nummer van Standvastig (2023) werd er over geschreven.1

Twee naam- en plaatsgenoten, Jan en Jan Talen, reden met hun bus naar Hongarije om Hongaarse Bijbels in de Károli-vertaling af te leveren in een magazijn. De Talens zijn verbonden aan Stichting BalkanZending. De Bijbels werden opgehaald door de Hongaars-hervormde predikant ds. László Harangozó uit Szabadka. Szabadka is de Hongaarse naam voor de stad Subotica. Subotica ligt in Servië aan de grens met Hongarije. In de stad wonen meer dan 100.000 mensen, waarvan ongeveer 50% Hongaars is. Vanwege het Verdrag van Trianon2 in 1920 werd Subotica3 ingedeeld bij voormalig Joegoslavië (en sinds 2006 dus bij Servië). De zendingsorganisatie hoopt dat ‘de Bijbels voor velen tot zegen mogen zijn in Subotica en omgeving’.

Voetnoten

Drie maal tegen God?

Mijn aandacht werd gevangen door ‘Buitenaards leven is kans voor het geloof’ (Taede A. Smedes, ND Gulliver, 27 september 2019). Leuk, iemand die gewoon durft te zeggen wat er te zien is. Natuurlijk is er buitenaards leven. De bijbel zelf spreekt er overduidelijk over, een geestenwereld die niet van deze aarde is; God is zelf trouwens ook zeer onaards. Maar dat bedoelen we meestal niet, en daaraan denken we meestal ook niet. We zoeken buitenaardse intelligentie op ons niveau. En UFO’s of UAP’s zijn een mooie aanwijzing. Dat zouden inderdaad die geesten kunnen zijn en dus niet wat we bedoelen, maar ook wezens van andere werelden, waarom niet. Als de bijbel niet letterlijk ergens over spreekt, is dat niet de ontkenning van het bestaan. C.S. Lewis dacht daarover al in zijn Out of the Silent Planet (1938), waarin de aarde was afgegrendeld van alle andere (bewoonde) planeten om die te beschermen voor de zonde die bij ons was neergestreken.

Smedes gaat vooral in op de vermeende angst bij gelovigen voor de mogelijkheid van buitenaards leven. Hij vergoelijkt dat, omdat we ‘al zoveel hebben moeten accepteren’, en noemt dan de ouderdom van het heelal die hoger zou zijn dan de bijbel zou zeggen en dat er evolutie is, ‘bij velen nog altijd een bittere pil’. Volgens Smedes ligt er een taboe op buitenaards leven, dat snel moet worden opgelost. Uit zijn verdere woorden lees ik, dat hij er heilig van overtuigd is, dat er al miljoenen jaren eerder dan wij ontstonden, elders intelligent leven is ontstaan. Die overtuiging is helaas op niets gebaseerd dan op onwetenschappelijke aannames. Dat we exoplaneten ontdekken met water betekent namelijk niets spannends, tenzij we door onze wetenschappelijke ideeën gaan denken, dat God enkel met water en zuurstof iets kan aanvangen, of dat de evolutie altijd en overal gelijk moet lopen met de veronderstelde onze. Wetenschap werkt helaas anders. De natuurwetenschappen kunnen alleen beschrijven wat er momenteel gebeurt, niet wat er ooit, buiten onze waarnemingen, gebeurd zou zijn of wat er in de toekomst zal gebeuren. Het verleden hoort bij de geschiedwetenschappen, de toekomst bij de fantasie. Een groot probleem in de evolutietheorie is de vermenging van natuurwetenschap (bv. de erfelijkheidsleer en de verandering van kenmerken van soorten) met geschiedwetenschap (bv. het ontstaan van leven). Het natuurwetenschappelijke deel is wel aardig te bewijzen en dus grotendeels aannemelijk, hoewel ook hierin telkens aardverschuivingen blijven ontstaan. Het geschiedwetenschappelijke deel is van geheel andere orde. In die wetenschap gaat het namelijk niet om wat er gebeurd zou kunnen zijn, maar om hoe het werkelijk gegaan is. Er zijn intussen zoveel vondsten die het ontstaan van leven en de eerste ontwikkeling zoals meestal wordt geschetst onmogelijk maken, dat we dat gedeelte van de evolutietheorie met goed fatsoen niet overeind kunnen houden. Maar in alle populaire verhandelingen en alle schoolboeken wordt dat wel gedaan, omdat die twee wetenschapsterreinen ineen verstrengeld als een mooi verhaal gepresenteerd worden: alles slikken of anders stikken.

Als ons eigen evolutieverhaal al niet klopt, waarom dan aangenomen, dat het er bij andere planeten (waar we nog nooit geweest zijn en dus niet werkelijk weten hoe het er is) wel zo aan toe zou gaan? Waarom niet geloven wat God zelf ons wil vertellen? Of laten we onze wetenschap ook bepalen, wat er wel of niet waar is in de bijbel?

Dick Schinkelhoek laat zich een paar pagina’s verder in dezelfde krant niet zo gemakkelijk verleiden, gelukkig. Hij laat zich niet om de tuin leiden door inscripties die suggereren, dat onze God een vrouw zou hebben. Schinkelhoek kiest ervoor, om zich te baseren ‘op wat de bijbel vertelt over wie God is’. Dat wordt wel lastig, als de wetenschap eerst gaat vertellen, wat je in de bijbel mag lezen. Wetenschap kan en mag dat niet, maar je kan die keuze maken. Schinkelhoek maakt die keuze niet. Maak je die keuze wel, wees daarin dan eerlijk voor jezelf en je lezers. Probeer dat niet quasi wetenschappelijk te verkopen. Zo raak je namelijk alles kwijt.

Helaas worden veel mensen op deze manier verstrikt. Gerrit Achterberg misschien niet, volgens het stukje van Rien van den Berg in dezelfde krant. Achterberg memoreert de vondst van een Coelacanth in 1938; een soort uit een groep die al 65 miljoen jaar van de aarde verdwenen zou zijn en zelfs als gidsfossiel diende: vindt je een fossiel van een Coelacanth in een gesteente, dan is dat gesteente dus ouder dan 65 miljoen jaar. Best lastig als je dan plotseling een levende voor je neus hebt… Wat jammer, als we dan met de wetenschap in de hand denken, bij God op tafel te kunnen kijken. Wat jammer, als we niet willen luisteren, als die God aan z’n kinderen uitlegt, wat Hij aan het doen is; als wij tegen God zeggen, dat wij het wel op onze manier willen zien. Ik hoor dat ook wel terug in de woorden van Rien van den Berg: ironie, want we kunnen helemaal niet bij God op tafel kijken, er is teveel niveauverschil. Blijf je bij God een peuter voelen en vertrouw op Zijn uitleg, ook als je er eigenlijk niets van begrijpt. Een kind van God kan niet tegen God zeggen, dat Hij onwaarheid spreekt.

Een korte versie van dit artikel verscheen in het Nederlands Dagblad (zie hier).

Buitenaards

Mijn aandacht werd gevangen door ‘Buitenaards leven is kans voor het geloof’ (Taede A. Smedes, ND Gulliver, 27 september 2019). Leuk, iemand die gewoon durft te zeggen wat er te zien is. Natuurlijk is er buitenaards leven. De bijbel zelf spreekt er overduidelijk over, een geestenwereld die niet van deze aarde is; God zelf is trouwens ook zeer onaards.

Maar dat bedoelen we meestal niet. We zoeken buitenaardse intelligentie op ons niveau. En UFO’s of UAP’s zijn een mooie aanwijzing. Dat zouden alsnog die geesten kunnen zijn, en dus niet wat we bedoelen; maar natuurlijk ook wezens van andere werelden, waarom niet? C.S. Lewis dacht daarover al in zijn Out of the Silent Planet (1938), waarin de aarde was afgegrendeld van alle andere (bewoonde) planeten om die laatste te beschermen voor de zonde die bij ons was neergestreken.

Maar dat Smedes dit koppelt aan evolutie is een onnodige stap. Dat hij dit baseert op speculaties wordt bij goed lezen gelukkig in zijn woordkeuze duidelijk. Maar waarom hij toch die keuze maakt, is mij volstrekt onduidelijk. Hij lijkt bovendien anders denkende christenen weg te zetten als een soort achterlopers, met zinnen als ‘We hebben al zoveel moeten accepteren.’ en ‘bij velen nog altijd een bittere pil, getuige felle reacties’ en ‘de obsessie van sommige creationisten voor ufo’s.’ Dat is pijnlijk.

Juist als bioloog kan ik niets met de evolutietheorie. Die is dan ook geen bittere pil, want een pil heeft genezing als doel. Het is een bittere onwaarheid, niet in overeenstemming te brengen met zovele vondsten en overleveringen, met het doel om ons bij Gods verlossing weg te leiden. Want: geen werkelijke schepping, dan ook geen zondeval en dus geen verlossing nodig; het maakt de bijbel tot een leugen. Het zou me niets verbazen, als God ons inderdaad heeft geïsoleerd van andere planetaire culturen; we hebben er niets goeds te brengen met onze besmettelijke ziekte in het denken.

Een uitgebreidere versie van dit artikel is vandaag ook op onze website gepubliceerd.

Dit artikel is met toestemming van de auteur bewerkt en overgenomen uit het Nederlands Dagblad. De volledige bronvermelding luidt: Poeder, H.F., 2019, Buitenaards, Nederlands Dagblad 75 (20.255): 13.