Home » Genealogie » Twee boven elkaar zwemmende baarzen en twee zalmen die rechtop staan

Twee boven elkaar zwemmende baarzen en twee zalmen die rechtop staan

Door in Genealogie, Utrechtse streekgeschiedenis op

Voor een medische afspraak moest ik naar Wijk bij Duurstede. Daarna besloot ik wat rond te kijken in dit prachtige stadje. Toen ik langs de Grote Kerk liep trof ik het. Een vrouw was de entree aan het schoonmaken. We raakten kort aan de praat. Ik vroeg: “De kerk is zeker niet open vandaag”. “Nee”, zei de vrouw, “we zijn de kerk aan het schoonmaken, maar je mag wel even binnen kijken”. Dat liet ik mij, met veel dank, geen twee keer gezeggen.

Er hangen rouwborden in de kerk, waaronder één van een nazaat van het invloedrijke bastaardengeslacht ‘Van Abcoude van Meerten’. Na een rondje door de kerk gemaakt te hebben kwam ik weer in de buurt van de zijingang waar ik naar binnen was gekomen. Op de vloer viel een goed bewaard gebleven grafzerk op, met een prachtig reliëf. Eronder stond dat deze zerk van ‘Leonart de Bars’ was. Er begon een lichtje te branden. Is dit de vader van Dorothea de Bars die met Johan van Brakell tot Kermestein getrouwd is geweest? In de kerk en ook bij het VVV-kantoor kenden ze geen werk waarin de grafzerken van de Grote Kerk beschreven worden. Thuisgekomen deed ik een zoektocht naar een dergelijke bron. Wat bleek? In 1919 heeft Mr. Paul Constant Bloys van Treslong Prins een rondje langs de Utrechtse kerken gemaakt en wat hij vond heeft hij opgetekend in zijn boek ‘Genealogische en heraldische gedenkwaardigheden in en uit de kerken der provincie Utrecht’.1

Beschrijving zerk

Het prachtige en goed bewaard gebleven reliëf omvat het schild, de helm met een helmteken, de wrong en de dekkleden. De schildhouders zijn twee leeuwen. Het schild is een alliantiewapen van De Bars/Van Brakell. Twee boven elkaar zwemmende baarzen en twee zalmen die rechtop staan. De tekst onder het wapen luidt: “Le noble sieur Leonart de Bars maior et capitaine Francois fait le XXIII davril MVC XXXII”.  De vertaling luidt: “De edele heer Leonard de Bars, Frans majoor en kapitein overleden op 23 april 1632”.

Verantwoording en genealogie

Het alliantiewapen laat zien dat het hier gaat om Leonard de Bars die getrouwd was met Antoinette van Brakell. Bloys van Treslong Prins verwijst in zijn boek naar een bijdrage van J.F. Croockewit in het Algemeen Nederlands Familieblad. Croockewit geeft aan dat vóór 1798 er verschillende (uitgebreidere grafschriften) te lezen waren in de Grote Kerk. Dezen zouden in 1798 allen vernield zijn. De nummers 7, 8 en 9 zijn voor dit artikel interessant. Het grafschrift vóór 1798 luidde: : “De Bars de Peyrat. Noble sieur Leonard de Bars capitaine et major d’une compagnie Françoise mourut le 30 jour d’avril 1632 agé de 72 ans”. Croockewit maakt ook melding van een grafschrift aangaande zijn vrouw: “Hier leydt begraaven de Weld. Erentrijcke Joffrouw Anthonette van Brakel, huysvrouw van de Ed. Joncker Leonard de Bars, capitein, in den heere gerust 1 September 1641 oud 58 jaar”. Jonker Johan de Bars is een jong overleden zoon van het echtpaar. Zijn grafschrift luidt: : “Joncker Johan de Bars aetat. 13 obiit 5 feb. ao. 1632”. Deze grafschriften waren op de rouwborden te lezen. Hoewel de overlijdensdatum van Leonard niet dezelfde is (23 april 1632 op de huidige zerk vs. 30 april 1632 in de verwijzing door Croockewit) kunnen we hieruit veel opmaken. Leonard was getrouwd met Antoinette van Brakell. Zij is overleden op 1 september 1641 in de leeftijd van 58 jaar. Dat wil zeggen dat ze medio 1583 geboren is. Leonard zelf is overleden op 23 april 1632 in de leeftijd van 72 jaar. Dat wil zeggen dat hij medio 1560 geboren is. Zoonlief, Johan de Bars, is op 5 februari 1632 overleden in de leeftijd van 13 jaar. Dat wil zeggen dat hij medio 1618/1619 geboren is.

In het wapenboek van Maximiliaan Louis van Hangest d’Yvoy (1753-1831) worden de rouwborden van deze drie (Leonard, Antoinette en Johan) ook getekend. Hij heeft deze tekeningen tussen 1776 en 1781 gemaakt. We lezen onder de rouwborden een tekst die overeenkomt met die van Croockewit. Er zit wel enig verschil in. Zo is volgens Van Hangest d’Yvoy Antoinette overleden op 1 september 1644 in de leeftijd van 53 jaar en was Leonard bij overlijden op 20 april 1642 (!) 22 jaar oud. Dat laatste lijkt mij onjuist aangezien hij in het jaar van zijn overlijden (1632) ook een zoon van 13 jaar heeft verloren. Het lijkt erop dat Van Hangest d’Yvoy hier gegoocheld heeft met getallen. De overlijdensdatum van zoon Johan de Bars komt wel overeen. In dit artikel nemen we alleen de tekeningen van de rouwborden van Leonard en Antoinette op. Op basis van het rouwbord van Antoinette hebben we in dit artikel haar kwartierstaat opgemaakt.2

We weten dat Leonard de Bars en Antoinette van Brakell de ouders waren van Dorothea de Bars. Dit wordt duidelijk uit het repertorium op ‘De Lenen van de Hofstede Wijk 1355-1664’ opgesteld door dr. J.C. Kort.3 In Leen 43 gaat het over het steenhuis te Noortwijck en vijf morgen land daarbij. Dit leen komt op 12 oktober 1624 in handen van Leonard de Bars, kapitein van een compagnie infanterie, , ‘bij overdracht door Johan van Zuilen van Nijeveld’, Vervolgens komt het op 18 juli 1642 in handen van Dorothea de Bars ‘bij dode van Leonard, haar vader’. Het ‘steenhuis’ stond niet aan de kust in het huidige Zuid-Holland, maar in Nederlangbroek. Het bestond uit een toren en een steenhuys. In dit artikel voert het te ver om op dit leengoed in te gaan. Wel valt te zeggen dat het goed, zoals hierboven blijkt, door Leonard gekocht wordt in 1624, mogelijk voor 2000 gulden. Bij het overlijden heet Leonard de Bars daarom ‘heer van Noortwijck’. Vervolgens komt het in handen van Dorothea, die met een ‘Van Brakell tot Kermesteijn’ getrouwd is. In 1677, als Dorothea al lang overleden is, komt het leengoed in handen van haar zoon jonker Lodewijk van Brakell. Ruim na zijn overlijden ontvangt diens zoon jonker Johan Frederick van Brakell het goed. In 1699 verkoopt deze Noortwijck aan Joost Aelbertsz. van Bemmel voor 5180 gulden. Nu is ook bekend waarom Leonard in de Grote Kerk te Wijk bij Duurstede werd begraven.4 Of Leonard en Antoinette nog meer kinderen gehad hebben, is mij (nog) niet bekend. Ook op een tekening van het rouwbord van Dorothea’s zoon Lodewijk van Brakell (1642-1678) is haar afstamming te zien. Dit rouwbord heeft ooit in de kerk van Lienden gehangen.5 Dorothea trouwde op 13 mei 1644 in de Nederduitsch Gereformeerde Gemeente te Lienden met Johan van Brakell (?-1680). In de huwelijksinschrijving staat dat zij afkomstig was uit Noortwijck (wat overeenstemt met het hierboven genoemde repertorium).6 Dorothea overleed op 4 februari 1657, dat blijkt uit het rouwbord van haar met alliantiewapen Van Brakell/De Bars, precies die volgorde van man en vrouw, dat ooit in de Grote Kerk te Wijk bij Duurstede heeft gehangen.7 Op 19 juni 1659 ging Johan van Brakell te Lienden in wettige ondertrouw met weduwe Maria Louisa van Liere (?-1682).8 Johan en Dorothea kregen samen drie kinderen: (1) Johan Leonard van Brakell, die medio 1680 sneuvelde voor Maastricht, (2) Antoinette van Brakell, die jong en ongehuwd overleed, en (2) de hierboven genoemde Lodewijk van Brakell, hij was getrouwd met Maria van Liere.9

Wie de ouders van Leonard zijn, is mij (nog) niet bekend. Het moet een De Bars zijn die getrouwd was met een Peyrat. Deze De Bars was weer een zoon van het echtpaar De Bars/Blancher. Terwijl vrouwe Peyrat een dochter is van het echtpaar Peyrat/Fustal. Als een lezer meer bekend is met dit geslacht dan houden wij ons aanbevolen. Wel weten we dat Antoinette een dochter was van Dirk van Brakell en Anna Vijgh en een kleindochter van Lodewijk van Brakell en Antonia van Wijhe. Haar schoonzoon, Johan van Brakell, was een zoon van Johan van Brakell en Catharina Tempier, een achterkleinzoon van Johan van Brakell en Johanna van Meerten en een achterachterkleinzoon van Cornelis van Brakell. Lodewijk was een broer van Cornelis van Brakell. Schoonzoon Johan en dochter Dorothea waren dus achterachterneef en -nicht. In dit artikel geven we de kwartierstaat van Antoinette. Cornelis van Brakell, de voorvader van Johan, en Lodewijk van Brakell, de voorvader van Antoinette, waren kinderen van Johan van Brakell en Catharina van Leefdael. Met deze zerk wordt opnieuw een deel van de puzzel van het geslacht ‘Van Brakell tot Kermesteijn’ opgelost.

Dit artikel is met toestemming van de auteur overgenomen uit het De Baron. De volledige bronvermelding luidt: Meerten, J.W. van, 2026, Twee zwemmende baarzen en twee zalmen die rechtop staan, De Baron 9 (3): 31-33. De Baron is het blad van de Historische Kring Kesteren & Omstreken (www.hkko.nl).

Voetnoten

  1. Bloys van Treslong Prins, P.C., 1919, Genealogische en heraldische gedenkwaardigheden in en uit de kerken der provincie Utrecht (Utrecht: A. Oosthoek).
  2. Het wapenboek van Van Hangest d’Yvoy is te raadplegen in het ledendeel van het Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht- en Wapenkunde (KNGGW): https://www.knggw.nl/raadplegen/wapenboeken/.
  3. https://www.onsvoorgeslacht.nl/wp-content/plugins/typify-databank/download.php?item_id=4307.
  4. Zie daarvoor: https://www.kasteleninnederland.nl/kasteeldetails.php?id=4492, http://www.kasteleninutrecht.eu/Noordwijk.htm en https://nl.wikipedia.org/wiki/Noordwijk_(Langbroek).
  5. https://oorsprong.info/het-rouwbord-van-lodewijk-van-brakell-1646-1678-in-bescheiden-van-rechterlijke-aard-herkomstig-van-het-hof-van-gelre-en-zutphen/.
  6. https://oorsprong.info/huwelijksinschrijving-van-johan-van-brakell-1680-en-dorothea-de-baers/.
  7. https://oorsprong.info/tekening-van-het-rouwbord-van-dorothea-de-bars-1657-in-de-grote-kerk-te-wijk-bij-duurstede-door-van-hangest-dyvoy/.
  8. https://oorsprong.info/huwelijksinschrijving-van-johan-van-brakell-1680-en-maria-louisa-van-liere-1682/.
  9. https://oorsprong.info/genealogie-van-de-familie-van-brakell-scan-50/.