Het is ijzig koud! Een dik pakket landijs ligt over het landschap geschoven. Men zegt dat het ijs zich helemaal uitstrekt tot Scandinavië. Onvoorstelbaar wellicht, maar toch waar. Aan de randen van de ijstongen zijn enorme hoeveelheden grond, stenen, zand en klei opgehoopt en afgezet, weggeduwd door de kracht van het ijs, afgezet door het ijs en smeltwaterprocessen. Het is jaren later, het landijs is verdwenen, gesmolten als sneeuw voor de zon. In het Nederlandse landschap zijn de bulten met opgehoopt materiaal zichtbaar. Ook de keileembult, die later Urk genoemd zal worden, is zichtbaar. Een zwaar en hard mengsel van klei, zand en steen, ook wel keileem genoemd. Een hoge bult in het landschap. Duizenden jaren later stroomt er water rondom de bult en ontstond op de stevige keileembult het eiland Urk.
Zo zou het vanuit creationistisch perspectief gegaan zijn op de plaats die nu Urk heet. Het is daarom niet vreemd dat in dit dorp, met veel christenen, door creationisten een expositie werd opgezet onder de titel ‘IJs over Urk’. Samen met zijn maat drs. Hans Hoogerduijn heeft Jan Rein de Wit zich hard gemaakt voor het slagen van deze expositie, nu al weer zeven en twintig jaar geleden. We schrijven 1999. In Urker museum Het Oude Raadhuis was deze expositie over deze ijzige tijden te zien. In tegenstelling tot veel andere creationisten in die tijd, die de ijstijd direct ná de zondvloed plaatsen, ziet men in deze expositie de ijstijden als een aparte klimaatcatastrofe binnen een korte chronologie. In de inleiding van de bundel referaten naar aanleiding van een symposium in het najaar van 1999 schrijft De Wit over de expositie: “Het afgelopen seizoen heeft deze expositie zijn werk gedaan. Laten zien dat de Bijbel geen stoffig, oud boek is, maar, naast een diepe symbolische betekenis, een frisse, letterlijke kijk op de wereldgeschiedenis biedt. Ruim 300 bezoekers van de expositie hebben in de vakantieperiode de moeite genomen om op het reactieblad hun commentaar te verwoorden. Bijzonder boeiend!”1
Het Urkerland
De redactie van Het Urkerland, de lokale krant van Urk, was zo vriendelijk om in hun archief te speuren naar artikelen over deze tentoonstelling. Ze vonden er twee. In Het Urkerland van 24 juni 1999 verscheen een kort artikel, met het hierboven afgebeelde plaatje. “Jan Rein de Wit heeft in museum Het Oude Raadhuis een expositie opgezet onder de titel IJs over Urk. Naast een veelkleurige beeldvorming over onze ‘recente’ geschiedenis is er ook aandacht voor het verre verleden. En dat is de tijd waarin onze keileembult gevormd werd: de IJstijd.” Naturalistische wetenschappers menen dat deze ijstijden honderdduizenden tot 2,5 miljoen jaar geleden plaatsvonden. Als de aarde 6000 jaar geleden is geschapen dan stelt dat ons voor de vraag hoe ijstijden passen binnen deze korte chronologie. Volgens De Wit hebben velen geen antwoord, omdat ‘door velen van ons geloof en wetenschap (…) strikt gescheiden’ worden. In de expositie wordt een beeld geschetst waarbij wetenschappelijk onderzoek gecombineerd wordt met historische gegevens. “Een beeld ook waarin de Bijbel zijdelings zijn licht laat schijnen over deze periode.” Allen die willen weten waar op de Bijbelse tijdlijn het ontstaan van keileembult Urk aan te wijzen is, of uit welke tijd de opgeviste mammoetbotten stammen, worden door Jan Rein de Wit in de krant opgeroepen om de expositie te bezoeken. De expositie werd gerealiseerd door werkgroep ‘Kom & Zie’ van de creationistische organisatie De Oude Wereld.2
Op 30 oktober 1999 werd de hierboven genoemde ijsvormingsdag, een creationistisch symposium over de IJstijd, gehouden. Twee dagen later stond er een verslag hiervan in ‘Het Urkerland’. De studiedag werd bezocht door ruim dertig belangstellenden. De redactie vat de inhoud van de studiedag als volgt samen: ‘Hoe oud is de aarde, hoe oud is het leven op aarde, is Urk ontstaan in een ijstijd en – zo ja – wanneer was deze ijstijd?’. Het symposium had als titel ‘De ijstijd, gewikt en geweest?’ Het korte artikel vertelt ook wat over de inhoud van de expositie in relatie tot de ijstijden. “In deze expositie wordt het idee naar voren gebracht dat de ijstijd ruim 2.000 jaar voor Christus is ontstaan als gevolg van een serie meteoriet-inslagen op aarde. De stof- en sneeuwstormen die daardoor ontstonden hadden een wereldwijde hongersnood tot gevolg, waarna aartsvader Jacob besloot zijn zonen naar Egypte te sturen. Voor deze zienswijze zijn niet alleen historische, natuurkundige en biologische aanwijzingen, maar ook Bijbelteksten in Job 38 (vers 31-33) en Jesaja 24 (vers 19) verwijzen hiernaar.” Op het plaatje bij dit artikel zien we Jan Rein de Wit en wijlen ing. Cok van der Louw een lakprofiel met een zogenoemde ijswig omhooghouden.3
Reflectie
In een volgende expositie koos samensteller Jan Rein de Wit voor de Ark van Noach als kernthema. De Wit zag in 1999 graag een creationistisch informatiecentrum op Urk ontstaan. Deze expositie en het informatiecentrum zijn voer voor een ander verhaal! Mooi om deze oude stukken van rond de millenniumwisseling weer eens door te lezen. Op deze website heb ik al vaker aangehaald dat we staan op schouders van reuzen en we het wiel niet iedere keer opnieuw hoeven uit te vinden. Het is verstandig om, als het gaat om de Nederlandse geologie, ruim aandacht te geven aan ijstijden en hoe deze te verklaren zijn binnen een korte chronologie. Dit omdat het Nederlandse landschap duidelijk sporen bevat van ijzige tijden. Recent was er in de Urker gemeenteraad wat verlegenheid rond het thema ‘oergeschiedenis in Bijbels perspectief’. Er werd gepleit voor behoud van immaterieel erfgoed, maar hoe doe je dat. Huidige wethouder Wilco van Klinken wees er toen terecht op dat er op Urk heel veel kennis is over dit onderwerp. De afloop van deze kwestie was uiteindelijk, voor de meest christelijke gemeente van Nederland, teleurstellend.4 In dit artikel dus een voorbeeld van zo’n uitvoering. Opnieuw een expositie, wellicht op de zolder van Het Oude Raadhuis, zou tot één van de mogelijkheden kunnen behoren.5
Voetnoten
- De referatenbundel naar aanleiding van deze studiedag heb ik van nestor wijlen dr. Wim Hoek gekregen: https://oorsprong.info/in-memoriam-creationistische-nestor-dr-wim-hoek-1936-2023-overleden/.
- Redactie, 1999, Expositie over ijstijd op het keileemeiland Urk. In museum Het Oude Raadhuis, Het Urkerland 55 (24 juni 1999): 29.
- Redactie, 1999, ‘De ijstijd, gewikt en geweest?’ Kreationisten in Urker museum, Het Urkerland 55 (1 november 1999): 15.
- Zie de uitgebreide verslagen hierover op deze website: https://oorsprong.info/je-bent-bijna-een-bedreigde-diersoort-als-je-nog-denkt-dat-de-aarde-geschapen-is-urker-raadsleden-roepen-ertoe-op-om-klassieke-scheppingsgeloof-en-bijbelse-tijdlijn-te-verd/ en https://oorsprong.info/intrinsiek-bijbelse-inkadering-van-de-vondsten-is-nodig-ideologisch-teleurstellende-afloop-van-de-raadskwestie-over-urker-archeologie/.
- Het Urker Museum bezocht ik een aantal jaren geleden en heb dit toen in het artikel ook voorgesteld: https://oorsprong.info/urker-vissers-waar-komen-ze-vandaan/.