“Het OT is lange tijd geleden geschreven in een andere cultuur. Dat levert voor ons allerlei vragen op.” Met deze zinnen opent dr. Mart-Jan Paul het voorwoord van het boek Struikelblokken, waarin hij ingaat op veertig kwesties, waarbij lezers vandaag veel vragen hebben. Vragen als ‘waarom bevat het OT zoveel passages met geweld?’ of ‘Hoe kon een volk van meer dan twee miljoen mensen door de woestijn zwerven?’ Kloppen die getallen wel?
De vragen die besproken worden zijn ingedeeld in zes rubrieken. 1. Vragen over bijbelboeken, 2. historische en archeologische vragen, 3. godsdienstige vragen, 4. ethische vragen, 5. vragen over de actualiteit van het OT en 6. vragen over de tekstoverlevering. De meeste aandacht en ruimte gaat naar rubriek 2 en 3, respectievelijk 11 en 10 vragen. Heel boeiend vind ik in rubriek 2 de vraag naar de omvang van het volk Israël tijdens de woestijnreis. De auteur komt met interessante opties, bijvoorbeeld dat het mogelijk is om het begrip eleph (vertaald met ‘duizend’) op te vatten als ‘eenheid’ of ‘groep’. Altijd worden de verschillende opties eerlijk besproken door voor- en nadelen te noemen. Ook heel boeiend vind ik de kwestie waar de berg Sinaï heeft gelegen. De traditionele ligging in het zuiden van de Sinaï woestijn (Jebel Musa) is verre van zeker. Paul bespreekt wel vier alternatieven.
In de rubriek godsdienstige vragen wordt de kwestie van de positie van de vrouwen in de maatschappij en het gezinsleven in Israël besproken. Interessant om te lezen dat er in de patriarchale samenleving in Israël toch allerlei mogelijkheden voor vrouwen waren. Ze konden zelfs profetes of koningin worden (maar geen priesteres). De enige keer in het hele boek dat ik iets miste is bij de opmerking dat een vrouw niet het recht had een echtscheiding aan te vragen (pg. 129). Hoe zit het dan met Ex. 21:11, waar we lezen dat een vrouw in bepaalde gevallen het initiatief mocht nemen haar man te verlaten? Verder wordt hier de vraag besproken of men in Israël geloofde in een leven na de dood en hoe de Israëlieten keken naar ziekte en genezing.
In de rubriek met ethische vragen, komt de hachelijke kwestie van het uitroeien van de Kanaänieten uitvoerig aan de orde. Het is voor mij bevrijdend om te lezen dat dit een eenmalige gebeurtenis in de geschiedenis van Israël is geweest. En bovendien was de reden niet de landbelofte voor Israël, maar een eerder uitgesproken oordeel over de Kanaänieten.
Heel mooi vind ik ook de hoofdstukken waar de actualiteit van het Oude Testament wordt benadrukt, bijvoorbeeld m.b.t. de kwesties hoe Israël omging met vreemdelingen (hfst. 33) of de economische betekenis van sabbats- en jubeljaar (hfst. 34) en de betekenis van de profetieën over de toekomst van Israël voor ons (hfst. 35).
Mart-Jan Paul beheerst het vakmanschap om moeilijke kwesties in kort verband verhelderend te bespreken, zonder belerend te worden. Ik heb het boek met veel plezier gelezen. Van harte aanbevolen.
N.a.v.: Paul, M.J., 2020, Struikelblokken. Veertig vragen bij het Oude Testament (Apeldoorn: De Banier).
Dit artikel is met toestemming van de redactie overgenomen uit StudieBijbel Magazine. De bronvermelding luidt: Brink, G. van den, 2021, Struikelblokken in het OT, StudieBijbel Magazine 14 (4): 9.