„Het antisemitisme neemt wereldwijd toe. Het is een heropleving van ’s werelds oudste haat”, schreef Jacqueline Looman (RD 27-6). Is dat wel zo?
We zijn de afgelopen jaren inderdaad getuige van een onmiskenbare anti-Joodse trend. Met name na de terreuractie van Hamas op 7 oktober 2023 zijn wereldwijd de sympathie voor de Palestijnse strijd en de antipathie tegen Israël toegenomen. In Nederland moet ieder die Joods is op zijn hoede zijn. Vele incidenten hebben zich voorgedaan waarbij Joden agressief of intimiderend werden bejegend. We weten ook dat dit niet nieuw is, maar dat Jodenhaat van alle tijden is.
Krom
Toch is het de vraag of het ’s werelds oudste haat is. Volgens de Bijbel is de oudste haat van de mensengeschiedenis de haat tegen de vrouw. Al in het begin lezen we daarvan, in het eerste Bijbelboek. Nadat Adam en Eva van de boom van kennis van goed en kwaad hebben gegeten, komt de Heere God bij hen. Hij vraagt Adam: „Hebt u van die boom gegeten waarvan Ik u geboden had daar niet van te eten?” En dan antwoordt Adam: „De vrouw die U gaf om bij mij te zijn, die heeft mij van die boom gegeven en ik heb ervan gegeten.”
De eerste mens, Adam, neemt dus niet zelf de verantwoordelijkheid voor zijn zondige daad, maar wijst naar de vrouw. Die is verantwoordelijk voor wat hij heeft misdaan. En impliciet is het een verwijt aan God, Die hem de vrouw heeft gegeven. Reeds toen begon dus de haat tegen de vrouw, de misogynie. Later werd op grond van de schepping van de vrouw uit een rib van de man geconcludeerd dat de vrouw ”krom” is. Een rib is gebogen en krom en kan niet recht worden gemaakt. Evenmin kan een vrouw ooit recht worden, het blijft een krom wezen, zo zag men dat. Zo werd vrouwenhaat onderbouwd en gelegitimeerd.
De Bijbel geeft meer voorbeelden van minachting van de vrouw. Ik moet denken aan koning David, die zijn buurvrouw Bathseba begeerde. Hij liet haar halen en verkrachtte haar. Geen gedachte over wat hij haar daarmee aandeed heeft hem daarvan weerhouden. Een vrouw die overspelig is, moest immers worden gestenigd. Bathseba was, naar we mogen aannemen, gelukkig getrouwd met Uria, maar werd door David in het ongeluk gestort. Haar man moest worden bedrogen en gedood en daarna werd zij het paleis binnengehaald als nieuwe vrouw van haar verkrachter. De episode van de farizeeën die een betrapte overspelige vrouw bij Jezus brengen om haar te laten veroordelen, krijgt echter een verrassende afloop als Jezus hen confronteert met de eigen schuld voor de Heere God.
Moord
Na Adam hebben door de hele mensengeschiedenis heen vrouwen te maken met haat – omdat zij vrouw zijn. Die haat uit zich van subtiele vernedering tot aan moord toe. In 2024 werden in Nederland 45 vrouwen vermoord, meestal door hun partner of ex-partner. Fysiek geweld (slaan, mishandelen, verwonden) en seksueel geweld zijn daarnaast wijdverbreid. Bijna de helft van alle vrouwen heeft ooit fysiek of seksueel geweld ervaren. Driekwart heeft te maken gehad met seksuele intimidatie. Eveneens wijdverbreid is psychisch geweld tegen vrouwen: dreigen, intimideren, beledigen, vernederen. Of dwangmatige controle van hun leven door hun partner door middel van een tracking app op hun telefoon.
Verborgenheid
Haat tegen Joden heeft veel aandacht. We lezen nu dagelijks in de kranten over antisemitisme en antisemitische incidenten. Haat tegen vrouwen daarentegen heeft weinig aandacht. We zijn eraan gewend dat er neerbuigend over vrouwen wordt gesproken. Geweld tegen vrouwen geschiedt dikwijls in het verborgene.
Die verborgenheid is een groot probleem. Slachtoffers durven er niet voor uit te komen. Ze zijn bang voor represailles. Buitenstaanders kunnen niet vermoeden dat deze aardige mensen in een hel leven. „Blauwe plekken op het lichaam van een vrouw – een onfortuinlijke val of sporen van mishandeling? Je gaat het pas zien als je het doorhebt”, aldus forensisch arts Jack Menke tijdens een symposium over femicide in Rotterdam.
Vaak ontkennen de daders, vaak is het bewijsmateriaal moeilijk te vinden, vaak zijn de straffen laag. Maar de gevolgen van vrouwenhaat zijn even vaak vergaand. Slachtoffers vertellen over schaamte, walging, pijn, vertwijfeling, zelfhaat, onzekerheid, krachteloosheid, rouw, verwarring, angst, paniek en woede.
Evenals Joden moeten vrouwen op hun hoede zijn. Door de geschiedenis heen zijn zij gehaat, vernederd, misbruikt en gedood. Net als bij het antisemitisme is de trend stijgend.
Dit artikel is met toestemming van de auteur overgenomen uit het Reformatorisch Dagblad. De volledige bronvermelding luidt: Gelderop, J.R.J. van, 2025, ’s Werelds oudste haat gericht tegen de vrouw, Reformatorisch Dagblad 55 (83): 27 (Artikel).