Home » Betuwse streekgeschiedenis » Een reconstructie van het rouwbord van Otto van Wijhe in de Kerk van Echteld

Een reconstructie van het rouwbord van Otto van Wijhe in de Kerk van Echteld

Door in Betuwse streekgeschiedenis, Genealogie op

Vroeger hingen er in vrijwel elke kerk rouwborden. De meeste van deze rouwborden zijn, genealogen ten spijt, verdwenen. Van diverse kerken zijn deze verdwenen rouwborden gelukkig vereeuwigd door schilders en tekenaars. In de kerk van Echteld heeft ooit een flink aantal rouwborden gehangen.1 Eén daarvan was die van Otto van Wijhe (1637-1732). Hoe dit rouwbord er precies uitgezien heeft weten we niet. Het hangt er nu in ieder geval niet meer en waar het gebleven is, dat is onbekend. Dankzij een overlevering van zijn schoonzoon weten we van het bestaan van dit rouwbord. Met behulp van de door hem overgeleverde kwartieren én AI heb ik geprobeerd een reconstructie van het rouwbord te maken.

Genealogische gegevens

In De Nederlandsche Leeuw jaargang 43 nummer 4 verscheen een artikel over de bastaardtak ‘Van Brederode’ door J.D. Wagner. Hier wordt ook het, in de inleiding genoemde citaat, gegeven. Het is een citaat van Dirk Reinier van Bassenn, burgemeester van Arnhem, die getrouwd was met Johanna van Wijhe. Johanna was de dochter van Otto van Wijhe en Seijna van Deelen. Helaas geeft de heer Wagner geen bron bij dit citaat.2 Het citaat luidt: “Hij schrijft: “Nog vond ik in het koor van de kerk te Echteld het wapen van mijn schoonvaeder Otto van Wijhe met 8 quartieren, dewelke buyten myn toedoen, op het advys van alle de andere aenwesende kinderen, op onderstaande manier zijn worden gestelt: [links] Wijhe v. Echtelt, Wijhe v. Hernen, Haeften, Eygeren [rechts] Brederode, Riemsdijk, Schoonhoven, Wees. N.B. de twee onderste quartieren van moeders kant te weten Schoonhoven en Wees sijn opgeraepte quartieren, waer van het vierde moet weesen Singendonck, dog het derde quartier heb ik tot dato deeses nog niet kunnen uytvinden.”3

Dirk Reinier maakt dus melding van een rouwbord van zijn schoonvader in de kerk van Echteld. Of de kinderen de fout op het rouwbord zelf hebben gemaakt of in de overlevering naar hun zwager, is niet bekend. Het derde kwartier moet van Maria van Mecklenburg (ook wel Mayken Joppe genoemd) zijn. Voordat we de kwartierstaat en een reconstructie van het rouwbord maken, eerst enkele genealogische gegevens.

Otto van Wijhe werd in 1637 te Echteld geboren als zoon van Christiaan van Wijhe en Maria van Brederode. Otto overleed op 1 februari 1732 te Echteld. Hij trouwde in mei 1671 te Otterlo met Seijna van Deelen, dochter van Evert van Deelen en Johanna van Broeckhuijsen. Seijna is geboren op 2 maart 1649 te Harderwijk en overleden in februari 1717 te Echteld. Het echtpaar kreeg negen kinderen:

  1. Maria van Wijhe (1672-?), ongehuwd.
  2. Christiaan Reinoud van Wijhe (1675-1749), getrouwd met Henriette Philippine van Brakell (1693-1737).
  3. Anna Elisabeth van Wijhe (1676-1744), ongehuwd.
  4. Evert Johan van Wijhe (1678-1736), getrouwd met Hendrina Bentinck (1688-1736).
  5. Christina van Wijhe (1681-1740), getrouwd met Wolf Assuerus Bentinck (1691-1716).
  6. Wilda van Wijhe (1684-1749), getrouwd met Karel Philips van Brakell (1684-1735).
  7. Margaretha van Wijhe (1686-1720), getrouwd met Nicolaas Hans Willem van Deelen (1688-1743).
  8. Albertus van Wijhe (1689-1694).
  9. Johanna van Wijhe (1692-1722), getrouwd met Dirk Reinier van Bassenn (1678-1751)4.5

Met de kwartieren die Van Bassenn noemt en aanvullende gegevens kunnen we de volgende kwartierstaat maken:

Otto was een zoon van Christiaan van Wijhe en Maria van Brederode. Vader Christiaan was een zoon van Otto van Wijhe en Christina van Wijhe tot Hernen. Moeder Maria was een dochter van Jan van Brederode en Catharina van Riemsdijk. Opa Otto was een zoon van Jasper van Wijhe en Walburg van Haeften. Oma Christina was een dochter van Reinier van Wijhe tot Hernen en Margriet van Egeren. Opa Jan was een zoon van Erasmus van Brederode en Maria van Mecklenburg. Oma Catharina was een dochter van Michiel van Riemsdijk en Gerarda Singendonck.

Reconstructie van het rouwbord

Tegenwoordig is het met AI eenvoudig om een afbeelding te genereren naar eigen wensten. Dat heb ik ook gedaan met de gegevens rond het rouwbord van Otto van Wijhe. In een bestand heb ik eerst alle kwartieren opgezocht en deze daarna zó in een bestand gezet dat AI er een rouwbord van kon maken. Als voorbeeld heb ik het rouwbord van Barthold van Haeften (1692-1772) genomen6, die nog hangt in de kerk van Ophemert. Dit rouwbord heb ik AI laten zien en deze gevraagd op een dergelijke wijze een rouwbord van Otto van Wijhe te maken. In dit artikel ziet u het resultaat. Heeft het rouwbord in Echteld er ook zó uitgezien? Dat zullen we, zolang het echte rouwbord niet teruggevonden wordt, nooit weten.

Geertrudis van Dijk (van de Vrienden van de Wijenburg) meent dat de borden van de Van Wijhes veel bombastischer zijn geweest. Hij verwijst daarvoor naar het memoriebord van Evert Johan van Wijhe (1678-1736), wat tot de komst van de Fransen in de St. Maartenskerk in Tiel heeft gehangen en nu te vinden is in het Flipje en Streekmuseum Tiel. Dit is echter geen rouwbord met kwartieren, maar een memoriebord.7 Een rouwbord met kwartieren, zoals de schoonzoon van Otto beschrijft, bestond altijd uit vier (of acht) kwartieren links, vier (of acht) kwartieren rechts en een wapen met helmteken etc. of alliantiewapen met helmteken etc. in het midden.8

De beschrijvende tekst van Otto van Wijhe heb ik gereconstrueerd naar die van de hierboven genoemde Barthold. Hodie Mihi Cras Tibi, is het Latijn voor Heden ik, morgen gij. Dit komt ook voor het bord van Barthold. Of Otto dit citaat ook op zijn rouwbord had is speculatie en mogelijk zelfs onjuist. Geertrudis van Dijk meent dat er een andere spreuk heeft gestaan. Hij geeft aan dat de Van Wijhes in alba amicorum (vriendenboeken) andere spreuken gebruikten. Of die ook slaan op het overlijden is mij onduidelijk. Zie deze poging tot reconstructie als eerste proeve. Mocht iemand, vanuit de beschikbare gegevens, een ander rouwbord willen ontwikkelen, dan geef ik deze uiteraard voor een betere.

Dit artikel is met toestemming van de auteur overgenomen uit het De Baron. De volledige bronvermelding luidt: Meerten, J.W. van, 2026, Een reconstructie van het rouwbord van Otto van Wijhe in de Kerk van Echteld, De Baron 9 (2): 24-25, 28. De Baron is het blad van de Historische Kring Kesteren & Omstreken (www.hkko.nl).

Voetnoten

 

  1. Dat er meerdere rouwborden hebben gehangen blijkt uit een verzoek in De Navorscher, waarbij men de overlijdensdata 1653, 63, 70, 96, 1722, 32, 44, 49 noemt. Van het wapenbord van Otto (1732) wordt gevraagd welke kwartieren deze heeft gehad. Die vraag is met dit artikel beantwoord. Bron: Th., 1867, Wapenborden in de kerk te Echteld, De Navorscher 17: 349. Met dank aan Joke Honders die mij op deze bron wees.
  2. Een zoektocht op internet levert geen resultaat op.
  3. Wagner, J.D., 1925, Een bastaardtak der Brederode’s, De Nederlandsche Leeuw 43 (4): 112-115.
  4. Er is onenigheid over de overlijdensdatum van Reinier. De ene bron meent 29 mei 1751: https://www.genealogieonline.nl/west-europese-adel/I151563.php. In een andere bron wordt 9 februari 1722 aangegeven: https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu01_01/molh003nieu01_01_0488.php. De eerste bron lijkt mij het correcte jaartal weer te geven, want in 1754 wordt schoonzoon Frederik Jacob Dirk van der Capellen beleend met 10 morgen land te Ingen, bij dode van zijn schoonvader.
  5. Deze gegevens komen van twee informatieve websites over de ‘Van Wijhes’: https://www.vriendenvandewijenburg.nl/de-van-wijhes-van-echteld-7/ en https://www.tremele.nl/adellijke%20families/08%20Van%20Wijhe/011%20Otto%20V%20van%20Wijhe/otto%20V%20van%20wijhe.htm. De laatste bron is helaas onvolledig en bevat veel onjuistheden. De eerste bron is daarom aan te raden.
  6. https://genealogischblogpaulwelling.blogspot.com/2016/11/genealogisch-blog-118_16.html.
  7. Het bord van Evert Johan is hier als afbeelding te zien: https://www.vriendenvandewijenburg.nl/de-van-wijhes-van-echteld-7/.
  8. Sommige rouwborden, zoals die van Willem Frederik van Brakell (ooit gehangen in ‘s-Gravenhage), hadden zelfs zestien kwartieren links en rechts.