Allon Bachuth,
Of
Lyck-Predikatie,
Over de Dood van den Hoog-beroemden
HEERE
Gisbertus Voetius,
Professor der Heylige Theologie, en Herder der Gemeinte Christi tot Utrecht,
In den Heere ontslapen den 1/11 November, 1676.
Over 2 Sam. 3.38.
Voorts seide de Coninck tot sijne Knechten: en weet ghy niet, dat te desen dage, een Vorst, ja een groote gevallen is in Israel?
Door
Cornelis Gentman,
Dienaer des Woorts aldaer.
Tot Utrecht,
Gedruckt by Meinardus van Dreunen, en Willem Clerck,
Boeckdruckers, Anno 1677.
Aen de Gemeinte van Utrecht.
Beminde in den Heere,
Gy waert seer driftig om dese Predicatie te hooren, nu kont gyse noch lange sien en lesen. Gy merckt ’s is grooter, alse gepredikt is, de Man was oock grooter als om ’t al op een ure te seggen. In’t spreken, en noch meer in dit schrijven, dacht ik dickmael; gaet dit niet een toontje te hoogh? Want myn hert is bedrieglijck, gelijck oock ’t uwe, om door liefde te veel verruckt te konnen werden. Maer oordeelt selve, als tot verstandige spreeck ick, en tot die den Man in sijn omganck gekend hebt, of hy niet een groote in Israel geweest is. Om dat gy hem in sijne geringheyd hebt gesien, soo hebt ghy licht sijne grootheyd soo niet gemerckt. Gelooft my, ’t sal met hem wesen als met alle sijns gelijcke: Nunc cassum lumine lugent. Nu de oogen geloken zijn, beklaeght men hem meest. ’t Is met sulcke uitnemende Lichten, insonderheyd alse geheilight, en daerom zo den aert des Christendoms in haer leven gehaet zijn, datse als de Mane, van Jesus de Sonne der gerechtigheyd haer licht ontfangen geen schijnsel en geven, tot dat de nacht hares doods komt. Mijne noodige absentie, de vorst en belet des Druckers, sijn oirsake dat dit wat later voort komt: Uwe bescheidentheid sal ’t alles ten besten duiden. Vaert wel.
(pag. 3)
Allon Bachuth,
Of
Lyck-Predikatie,
Over de Dood van den Hoog-beroemden
HEERE
Gisbertus Voetius,
Professor der Heylige Theologie, en Herder der Gemeinte Christi tot Utrecht,
De Dood van des Heeren Gunst-genooten / is kostelijck in sijne oogen / Ps. 116.15. Soo isse oock kostelijck voor haer selven / en oock voor de Gemeente; maer yder in verscheiden opsicht. Sy is kostelijck voor den Heer / want haer bloet is dierbaar in sijne oogen, Ps. 72.14. dat Hij hooge weerdeert / en op ’t swaerste altijdt wreken sal / gelijck Joas gevoelt heeft over de dood van Zacharias,, de Sone van Jojada, wiens bloed de Heer gesien en gesoght heeft / 2 Chron. 24.22. etc. En ’t is geen wonder / want de hayren hares hoofts sijn geteld / soude haer bloet niet gemeten werden? Hare tranen vergadert hy in sijne flessche, sy sijn in sijn Register, Ps. 56.9. Soude haer bloet / dat soo veel kostelijcker is niet vergadert werden / en ter gedachtenisse zijn? Maer kostelijck is hare dood oock voor haer selven / als door welcke sy komen tot de besittingen van hare heerlijckheyd. Soo lange sy inwoonen in den lichame / wonen sy uit van den Heere / maer sy weten / als haer huis deses Tabernakels sal gebroken zijn / dan hebben sy een gebou van God / een huis niet met handen gemaeckt / maar eeuwigh in de Hemelen. En daerom / al is dat in den vleesche te blijven / voor de Gemeinte nodiger is / soo hebben sy nochtans meerder begeerte / om ontbonden te sijn en met Christo te wesen / want dat is haer veer het beste / en kostelijckste/ Phil. 1.23.24. Saligh sijn de doode die in
4
den Heere sterven / sy rusten van haren arbeit / en hare wercken volgen met haer / Apoc. 14.13. Soo is oock de dood van Gods Gunst-genoten kostelijck voor de Gemeinte / maer in een geheel anderen sin / want de selve baer soo veel droefheyd / tranen en versuchtingen kosten / als iemand die een dierbaer Juweel verliest / wel seggen mach / ’t hem een kostelijck verlies te zijn. Of nu Abner, wiens dood David hier soo beklaeght / een Gunst-genoot des Heeren is geweest / gelijck wel die / daer wy nu van spreken moeten / en staet ons nu niet te ondersoecken. Immers sijn dood was aen David en Israel een kostelijcke, een beschreyelijcke dood / en voor soo veel komt hy ons by gelijckenis te passe / om dat wy nu moeten handelen van het af-sterven van onsen Abner, dien die naem wel te rechte / mogelijck meer als Abner selver toekomt. Want hy soo lange aen dese Gemeinte waerlijck tot een Vader geweest is / wegens sijnen hoogen ouderdom / diepe erbarentheydt / en trouwe Sorge / en oock een Keerse of Lampe voor onse voet-paden / (ja een Voet om na te sporen / op den wegh dien wy gaen moeten) om dat hy dat Woord / dat een Lampe genoemd werdt / dese Gemeinte soo lange voor-gedragen heeft / sijnde ons geweest als een fackel in de nare duisternis / als een schijnende licht, met Johannes de Dooper / Joh. 5.35. en gelijck een tweede Jethro, tot oogen in de Woestijne. In dien dan David / wegens Israels schade en verlies/ over diens Abners dood / soo bitterlijck geklaeght / en ’t gantsche Volck tot opmerckinge en klagen aengemaent heeft / soo mogen wy nu oock met de selve woorden / over desen onses Abners af-sterven malkanderen met tranende oogen / wel op wecken / in dese woorden: En weet gy niet dat te desen dage, een Vorst, ja een grote, in Israel gevallen is?
David doet dese condoleantie aen sijne Knechten, en aen ’t gantsche Volck / over Abners dood. In deselve staen twee Deelen te bemercken.
I. Wie, en aen wien hy dit beklag doet.
II. Het beklagh selve.
Aengaende het eerste: Voorts seyde de Coning tot sijne Knechten. De Koninck, dat is David / die voor de eerste mael van Samuel tot Bethlehem al gesalft was / tot Coning over Israel / 1 Sam. 16.12. Wanneer de Heer hem had gedesigneert / uyt-gesien tot de Conincklijcke weerdigheyd / in Sauls leven in in des selven plaetse / dien de Heer verworpen had. Maer is na Sauls dood ten tweede male tot Coning gesalft over Juda / te Hebron / op het Orakel en bevel des Heeren / 2 Sam. 2.1.4. sijnde dan nu in actuele Regeringe / moght hy wel Coning genoemd werden: al hoewel hy maer over gantsch Israel voor de derde reyse gesalft is tot Coning / 2 Sam. 5. als of het ware een voorbeelt / immers een gelijckenis / van de salvinge onses Christendoms in den Doop / die geschiet in den Name des Vaders / des Soons / en des Heiligen Geestes.
5
Hy seyde tot sijne Knechten, dat waren sijne Officieren / Bevelhebberen van sijne krijgs-volck en hooge Bedienten van sijn Hof: want de Schriftuere maeckt onderscheyd in de Konincklijcke Hooven / tusschen Knechten en Dienaers. De koninginne van Scheba verwonderde haer als sy in Salomons Hof sagh / het sitten sijner Knechten, en het staen sijner Dienaers. 1 Reg. 10.5. Hy seyde dan tot sijne Knechten, die in sijne zwijte naest by hem stonden /en alsoo tot het gensche volck / die in de begraeffenisse met hem achter de bare gingen vers 31. Hier uyt trecken wy in ’t voorby-gaen dese Stellinge:
Princen en Koningen / soo oock Staten en Republijcken des Volcks / moeten het leven en de dood / wel en qualijck vaert van haer Velt-Oversten en Generaels, seer ter harten nemen. Gelijck David hier sulcken naeren klachte doet over des Velt-Oversten Abners dood / en wilt oock dat’er van sijne andere Officieren sal bedacht worden / selfs al was Abner noch onder sijn gebiet niet / om dat de selve soo veel heil in Sauls regeeringe aen Israel gedaen had / en oock voor hem soude gedaen hebben / na de pacificatie / die nu aenstaende was ; sijnde een dapper en erveren krijgs-man. Wat een werck maeckte de konging van Syrien van Naaman sijnen krijgs-Oversten / die daerom een groot man voor ’t aangesichte sijns Heeren en van groten aensien genoemd wert / om dat de Heere door hem den Syriers groote verlossinge gegeven had. Hoe bekommert was hy over sijne melaetsheydt / die hem sijn ampt belette te bedienen? Sont brieven van voorschrijvinge / en een geheel groot heyr aen den Coning Israels / om hem te reynigen. 2 Reg. 5.1.etc In wat een hoog-achtingen waren de beyde Picols Velt-Oversten en Generaels by beyde de Abimelechs koningen van Gerar / na allen schijn / Vader en Soon / by Vader en Soon / om datse in ’t maecken des verbonds met Abraham en Isaack / beyde met de Koningen geteikent staen; Gen. 21 en 26. Want gelijck in Egypten alle de Coningen Pharao / soo schijne se in Gerar en by de Philistijnen alle Abimelech, en licht hare Krijgs-Oversten Picol genoemd te zijn. 1 Sam. 17.2. met Psal. 34.1.
Reden. Sy zijn die gene / door welcke de Heere den Koningh / het lant en ’t volck segent / en overwinning verleent: gelijck van Naaman gehoord is. En wel te rechte: tanti exercitus, quanti Imperator, seght Florus van Scipio, een leger moet alleen geschat worden / na de Velt-Oversten is / of goed of quaet / gelijck in duysent erbarentheden gesien is. Boven dien / sy zijn die / door welcke een Coning of Republijck haer werck moet uytvoeren / een Hooft-man is soodanigen / op welckens hand de Coninck leent, 2 Reg. 7.1. en verteouwt sich op de selven wijs beleid, conduite en handelinge. Heeft sich van David billick niet veel laten gelegen zijn aen de dood Abners?
6
Nut. So is ’t ook geen wonder dat onsen staet ten allen tijden sig veel heeft laten gelegen zijn aen de behoudenis ver Princen van Orangien / en aen ’t selve doorluchtigt Huys / als die in haere bloet / gelijck in het sement van desen staet / de Republijcke door Gods Almachtige hand / en Vaderlijcke sorge / geleit hebben / en de selve dus hooge hebben opgebouwt. En het schijnt dat de Almachtige God dat Huys heeft uyt-gespeurt / om ons Vaderland soo genaedelijck en Vaderlijck op te helpen (laet my toe dat ick een woordt ten desen propooste uyt-stappe) daer toe heeft de Heere (wonderlijck zijn sijne wercken) alle drie Princen / daer nu de vijfde in glorie en groote heerlijckheyd van leeft / met soodanigen grooten verstand / krijgs-beleyd / dapperheyd / staet-kunde / en alle andere Princelijcke deugden heeft begaeft / dat de natuere schijnt geprijgt te hebben om haer alle tot volmaeckte Krijgs-Oversten / Vorsten, ja groote te maecken / en yeder de grootste onder haer / sulx dat yeder harer in sijne eentoe / tot een wonder in Krijgs- en staets-beleyd en een zegen Gods in haer bedrijf / van alle de Wereld is gerekend geworden. En wert billick by velenoock een van de wonderen van Nederland geoordeelt / dat die bequaemheden te samen / sonder interruptie / in dat Doorluchtig huys soo sijn voort geteelt / tot vast-stellinge van onsen staet / dat men nochtans seer weynig in Princelijcke geboorten gesien heeft. De Historien zijn vol van Prins Willem des eersten kloek beleyt / dapperheyd / stantvastigheid / en wonderlijcke zegen Gods over sijn werck / selfs sijne en onse Vyanden getuige zijnde: en wat een ontsteltenis / angstige droefheid en hert-seer in den gantschen Staet was / ja in de gantsche Gereformeerde Christenheid / doend ien Vorst ja groote gevallen was, kan in de Historien oock gelesen werden. De vrugten van Prins Maurits kloek beleyd in staets regeeringe / en ’t Land te helpen tot een veylige ruste / uyt die zwaere kerkelijke geschillen / gevoel wy met vreugde noch dagelijkx / door Gods goetheid. En wat hy was in Krijgs-saecken / beleyd en dapperheyd / hebben sijne Vianden gevoelt / op welckens dood oock Spinola, (soo kragtig is de waerheyd) getuygde / dat doen de grootste Capitein van Christenrijck gestorven was. Hy ws een Vader / en Dinder / immers een herstelder van Crijgs order en discipline / en onder sijn beleyd was ons Land een Schote van Christen rijck / voor alle die den oorlog leeren wilden; gelijck ’t oock gebleven is in de tijdt van Prins Hendrick. welke glorie van Neder-Land oock / met sijn doot / gestorven is. Dan Prins Frederick Hendrickx daden zijn heele groote boecken geschreven / en op dier beide Broeders dood soude ’t Landt soo geweest hebben en in sulcken zwaren ontsteltenis gelijck op de dood hares Vaders / ten waren men voor hande had gehad / een Broeder / en een Soon respectivelijck / van de overledene. Dan Prins Willem de II. kan weynigh
7
te seggen zijn / alsoo die Same na haren opganck haestelijck weder is ondergegaen. Maer die hem beademt hebben / konnen niet genoeg spreken / van ’t rijpe verstand in sijne jonge jaren / dappere kloeckmoedigheit en sijne wijse directie in alle sijne saken / en oock in dat werck daer vele oorsaecke van op-spraecke in vinden / most yder sijne wijsheydt en beleydt roemen. Behalven dat hy toonde in den aenvanck van sijne Regeeringe een liefde tot de Kercke en rechtsinnige Leere / en sucht tot de wel-stand des Vaderlands / dat hy buyten twijfel noch overvloediger soude getoond hebben / indien hy in de bloem sijner jeugd / niet en ware af-gesneden. Maer wat een ontsteltenis / en wat een vreese van zware concussie Sijne Dood veroorsaeckte / daer men geen sekerheyd had van een mannelijck erfgenaem / en na-volger / by alle Patriotten (Vyanden / en benijders waren er oock genoeg / daer ons Land noyt en oock nu niet vry van is) konnen die weten / die ’t beleeft hebben. De Staets-handelinge in de Groote Vergaderinge, kan ’t oock aen-wijsen. De schatten van vele Princelijcke deugden van den Heere in ’t herte van Sijn Hooghen tegenwoordigh / opgesloten / sijn bekent / al ist dat de boosheyd / door de tonge en pennen van sommige quaetwillige / dat opgaende en voort-gaende licht door schrickelijcke lasteringen soeckt te verswalcken. Seker out en seer aensienlijck Godvruchtig Regent sprack eens veel van de Princelijcke deugden van Sijn Hoogheydt / in een groote en aensienelijcke Vergaderinge / selfs voor de Fransche tijden / doen Sijn Hoogheyd noch jonger en nochtans rijp van jaren / en heel vry van staets bekommernisse was / en seyde met groote na-druck onder andere / oock dese woorden: dat Sijn Hoogheyd vry was van vier Princelijcke sonden / hoererije / dronckenschap / daer een bysonder vyant van was / vloecken / en speelen. Wat een groote estime den gantschen staet van Nederland over Sijn Persoon had / in hare schrickelijcke en hooge verlegentheyd / in den Franschen oorlogh / weet het gantsche Land. Doen most Sijn Hoogheyd / tegen ’t gemeene humeur van Princen / de hollende Gemeynte / die Hem in veele plaetsen by na wilden dwingen de Croone van Souverainiteit op ’t hooft te nemen / intomen: sich contenterende met de weerdigheyd van Sijne Doorluchtige Voor-Vaders. En ’t scheen dat de Gemeynte op eenen dag / en by na in alle plaetsen te gelijcke (dat waerlijck een mirakel was / gelijck in de beeltstormerie) vergelden wilden aen Sijn dierbaere Persoon / dien hoon / dien Hy van Sijn geboorte aen geleden had. De boosheid mag nu beschuldigen wat sy wil / doen heeft Sijn Hoogheyd getoond van wat Geest Hy gedreven wiert. En oock wat een hoog-achtinge het gantsche Nederland van Sijn Hooge Persoon had / is betoont doen Hy onlangs was in duysenden gevaerlijckheden van Sijn leven in de Belegeringe van Mastricht / sic hso veel en meer in perijkel stellende als de minste Soldaet / gelijck oock in de Bataelje van
8
Senef getoond had: doen hebben alle kerkcken vol suchtingen en Gebeden geweest tot sijn bescherminge / dat hy was als de oog-appel onser oogen / soo oock in de Huys- en eensame-gebeden der Patriotten. In meest alle de Gebeden vloeiden in/ dat hy was als onser thien duysenden. En waerlijck aen Sijn behoudenis was ons meer gelegen als aen thien Mastrichten / gelijck eener in een andere Provintie wel had / als Mastricht verlaten was.
Wordt vervolgd.