Home » Astronomie

Categoriearchief: Astronomie

Een vraag over Bijbelse astronomie en het organiseren van een evenement met astronomen

Deze week kreeg ik een vraag of het mogelijk is om iets te organiseren rond astronomie, omdat er volgens de vraagsteller geen Nederlandstalige boeken bestaan over dit onderwerp. Hieronder de vraag met daaronder een antwoord.

Vraag

Ik houd me bezig met astronomie. Maar er zijn kennelijk geen Nederlandstalige christelijke boeken over dit onderwerp. De enige betrouwbare boeken zijn in het Engels (o.a. Jason Lisle). Is het misschien een idee om een keer in samenwerking met christelijke (amateur)astronomen iets te organiseren? Ik weet dat bijvoorbeeld dat John Sussenbach hoog aangeschreven als amateurastronoom. John is christen en emeritus-hoogleraar.

Antwoord

Bedankt voor deze vraag. Er zijn inderdaad slechts enkele Nederlandstalige christelijke boeken op de markt die gaan over astronomie. Bekend is bijvoorbeeld het kinder- en jeugdboek ‘Wat weten we van…Astronomie‘ van dr. Jonathan Henry. Dit is een vertaalde versie van het Engelstalige ‘The Astronomy Book’. Maar deze is ondertussen sterk verouderd, met verouderde informatie over bijvoorbeeld exoplaneten. In Amerika is dat ook ingezien en dr. Danny Faulkner heeft een update geschreven met als titel ‘The New Astronomy Book’. Verder is het transcript van de dvd van Barry Setterfield door de voormalige stichting De Oude Wereld uitgegeven als A5-boekje. Het boekje draagt de titel ‘Anomaliën – Nieuwe natuurkunde na Einstein’. Setterfield heeft een eigen kosmologie ontwikkeld die niet breed wordt gedragen door creationisten wereldwijd. In het Reformatorisch Dagblad verschijnen met enige regelmaat achtergrondartikelen over astronomie met een creationistische insteek.1 Dit jaar is er nog een kinderboek verschenen van Hanna Holwerda met als titel ‘Ontdek het oneindige Heelal’. Helaas is deze niet helemaal creationistisch te noemen, het naturalistische gedachtengoed met miljarden jaren sijpelt er op sommige plaatsen doorheen. Wel leuk om samen met de kinderen dit boek te lezen. Als laatste had een nummer van Bijbelvast, het contactblad van de stichting Logos Instituut, het thema kosmologie2 en verschijnen met regelmaat creationistische artikelen over kosmologie in Weet Magazine.3 Zoals we hierboven in een opsomming zien is er vooral eenvoudig materiaal over de kosmos. Gelukkig is er één boek met meer diepgang. In 2002 verscheen een Nederlandstalig boek met als titel: ‘God en de kosmos‘. Het gaat hier om een vertaald werk van dr. John Byl. Dit boek biedt een overzicht en is de moeite van het lezen waard. Voor meer academisch creationistisch materiaal over de kosmos zijn we (helaas) aangewezen op Engels- en Duitstalig materiaal. Uit de Engelstalige wereld wordt in de vraag al het werk van dr. Jason Lisle genoemd, maar ik denk ook aan het werk van dr. John Hartnett, dr. Bryan Johnson, dr. Danny Faulkner en dr. Phillip Dennis. Johnson en Dennis presenteerden in 2018 ieder afzonderlijk hun werk op de International Conference on Creationism in Pittsburgh. En Faulkner gaf op datzelfde congres een overzicht van verschillende creationistische kosmologieën.4 Qua Duitstalig materiaal denk ik aan ‘Licht.Welten – Spurensuche eines Astrophysikers’ en ‘Der Vermessene Kosmos – Ursprungsfragen kritisch betrachtet’ van resp. dr. Norbert Pailer en dr. Norbert Pailer en dr. Alfred Krabbe. Beide boeken zijn uitgegeven door SCM Hänssler, een uitgeverij die vaker creationistisch materiaal uitgeeft van onder andere de Duitse organisatie Wort und Wissen.

Sussenbach

Bedankt voor de tip om prof. dr. John S. Sussenbach eens te benaderen voor een congres! Volgens mij gaat Sussenbach uit van de oerknaltheorie.5 Hoewel ik begrijp dat men deze theorie als apologetisch middel wil inzetten, zie ik deze theorie toch in strijd met Genesis 1 en dan vooral met de vierde dag waar de zon, maan en sterren worden geschapen. Maar wat vooral belangrijk is, dat is dat prof. Sussenbach al meer dan tachtig jaar oud is en mogelijk ziet hij daardoor een presentatie op congres niet meer zitten.6 Enige tijd geleden spraken de sterrenkundige dr. Peter Korevaar en de bio- en astrofysicus dr. Tjaart Krüger op een congres die ik organiseerde, zij spraken resp. over ons zonnestelsel en Gods grootheid in het heelal.7 Ik ken nog enkele Nederlandstalige creationistische beoefenaars van astronomie (of aanverwante vakgebieden), maar ik weet niet of zij het zien zitten om een gezamenlijk congres te beleggen waarbij nieuwe inzichten worden gedeeld. Ik ga de komende tijd eens broeden op deze vraag. Wellicht is het mogelijk om te beginnen met een avond onder de vlag Fundamentum Studium Generale. Deze lezingen gaan over twee maanden van start gaat en wil ik ieder kwartaal terug laten komen.8

Voetnoten

Onderwijs met Paxi over ons zonnestelsel en de rest van de kosmos (1) Wie is Paxi?

Een ontdekkingsreis door ons zonnestelsel en de rest van de kosmos. Onze kinderen kunnen daar over dromen en over fantaseren. Helaas is het meeste onderwijsmateriaal en de meeste onderwijslectuur geschreven vanuit naturalistisch perspectief met een miljarden jaren oud heelal. Nederlandstalige creationisten hebben nauwelijks iets over de kosmos voor kinderen geschreven of geproduceerd. Dat is een groot gemis! Dat merk ik ook in de plusklas als we werken over ‘Een reis door ons zonnestelsel’. Daarom gebruik ik video’s van de European Space Agency (ESA).1 Met een grappig ruimtewezen die de naam Paxi draagt. Helaas laat de video ook een naturalistisch perspectief zien met een natuurlijk ontstaan van het heelal en het leven op aarde. Maar…voor een plusklas is een stukje begeleide confrontatie niet verkeerd. Het geeft voer voor een gesprek. Hieronder deel ik de eerste video van Paxi. Wie is Paxi? Daaronder enkele aantekeningen rond deze video én (als het nodig is) ook een kritische noot.

Paxi is een groen ruimtewezen afkomstig van de niet bestaande exoplaneet Ally-O.2 Hij zwerft met zijn ruimtesonde door het heelal en geeft uitleg bij verschillende verschijnselen in dit heelal. In de bovenstaande video maakt Paxi kennis met de aarde. “Een mooie blauwe planeet, een juweel aan de hemel”. Het groene ruimtewezen vergelijkt daarna (de bewoners van) de aarde met (de bewoners van) Ally-O.

Het is grappig, fantasierijk en leerzaam om ons zonnestelsel en de rest van het heelal te bekijken door de ogen van een ruimtewezen. De kinderen moeten wel weten dat het om een fantasiewezen gaat. Er is, ondanks dat we al jaren zoeken, nog geen spoor van (intelligent) leven in het heelal te vinden. Laat staan dat dit intelligente leven ons bezocht heeft. Mensen die geloven in een natuurlijk ontstaan van leven hebben buitenaards leven nodig om natuurlijk ontstaan van leven aannemelijk te maken. Als het ontstaan van leven, zo meent men, miljarden jaren geleden op aarde heeft plaatsgevonden, dan zal dat vast ook ergens anders in de ruimte het geval moeten zijn geweest. Met natuurlijk ontstaan van leven bedoel ik het ontstaan van leven zonder dat er een Hogere Macht, een Schepper, in het ‘spel’ is. Het ontbreken van buitenaards leven vormt voor veel gelovigen daarom een sterk Godsargument. Zoals de filosoof dr. Emanuel Rutten het verwoordde: “Het probleem is (…) dat hoe langer we geen enkel teken van leven buiten de aarde opvangen, hoe minder waarschijnlijk atheïsme wordt.” En verder: “Als we echter de enige in de kosmos zijn, dan past dat alléén bij theïsme.3 Een vergelijking met Ally-O en de aarde is dus leuk in een fantasiewereld, maar in werkelijkheid is het bestaan van een dergelijke planeet met (intelligent) leven nog nooit gevonden. Het is goed dat meer- en hoogbegaafde kinderen van christelijke ouders deze twee tegenpolen tussen naturalistische en creationistische wetenschapsbeoefening zien en zo met Paxi de begeleide confrontatie kunnen aangaan met de naturalistische wetenschapsbeoefening. Paxi is dus grappig en leerzaam maar wees je als begeleider of docent bewust van de naturalistische visie op de werkelijkheid die achter de video’s zit. De video is geschikt voor kinderen van groep 3 tot en met (begin) groep 5. De stem is wat peuterachtig maar de informatie is qua niveau pas leerzaam genoeg voor leerlingen in deze leeftijdscategorie.

De volgende keer reizen we verder met Paxi door de ruimte.

Voetnoten

Is er leven op Mars? – Jan van Meerten te gast bij ‘Uitgelicht!’

Eind 2016 was ik te gast bij het programma ‘Uitgelicht!’ van Family7. Deze uitzending is opgenomen en op het YouTube-kanaal van Family7 geplaatst. Hieronder is de uitzending te bekijken.

Marsrover Perseverance: 6 maanden op Mars

Met de plusklas wil ik wat doen met de planeet Mars. Tijdens de voorbereiding stuitte ik op een video over de eerste zes maanden van een voertuig op Mars. Het gaat over de Marsrover ‘Perseverance’, een voertuig dat op Mars rondrijdt en een minihelikopter gebruikt om verkenningsvluchten te doen. Een knap staaltje werk en techniek. Geniet van onze buurplaneet. Helaas is de video wel in het Engels en heeft het geen ondertitels. Er is ook een video over ‘3 maanden op Mars’, de video hieronder is een vervolg op deze video en is hier te vinden. Met dank aan ElderFox Documentaries voor het plaatsen van deze video op het YouTube-kanaal.

Marsrover Perseverance: 3 maanden op Mars

Met de plusklas wil ik wat doen met de planeet Mars. Tijdens de voorbereiding stuitte ik op een video over de eerste drie maanden van een voertuig op Mars. Het gaat over de Marsrover ‘Perseverance’, een voertuig dat op Mars rondrijdt. Een knap staaltje werk en techniek. Geniet van onze buurplaneet. Helaas is de video wel in het Engels en heeft het geen ondertitels. Er is ook een video over ‘6 maanden op Mars’, dit is een vervolg op deze video en is hier te vinden. Nu de eerste drie maanden. Met dank aan ElderFox Documentaries voor het plaatsen van deze video op het YouTube-kanaal.

Titan past (voorlopig) beter in modellen die uitgaan van een jong zonnestelsel – Diepe methaanmeren en de duikboot van NASA

De maan Titan is de grootste maan van Saturnus en de op één na grootste maan van ons zonnestelsel. De ‘hydrosfeer’ lijkt wel een beetje op die van de aarde, alleen gaat het dan niet om water maar om methaan. Op aarde kennen wij deze stof ook maar dan vooral in gasvormige fase. Op de maan Titan is het echter zo koud dat deze stoffen in vloeibare fase voorkomen en grote meren vormen. Deze meren blijken dieper te zijn dan verwacht. Dat er überhaupt nog vloeibaar methaan op Titan te vinden is mag een wonder heten binnen modellen die uitgaan van een miljarden jaren oud zonnestelsel. Om onder andere dit grote raadsel op te lossen liggen er plannen bij NASA, de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie, om binnen twintig jaar een duikboot naar Titan te brengen.

Hierboven wordt een composietafbeelding weergegeven met infraroodbeelden van de ruimtesonde Cassini. Zo ziet Titan eruit onder het wolkendek. Bron: NASA.

Kraken Mare

De grootste zee op Titan, Kraken Mare, is net zo groot als ‘onze’ Kaspische Zee. In 2017 deed de ruimtesonde Cassini zijn laatste radarmetingen rond de maan Titan. Deze metingen zijn nu geanalyseerd door onderzoekers van Cornell University. De resultaten van dit onderzoek werden in november 2020 gepubliceerd in het Journal of Geophysical Research. In deze paper presenteren de wetenschappers een gedetailleerde beschrijving en een duiding van de gegevens.1

Een foto in valse kleuren van ‘Kraken Mare’ gemaakt naar aanleiding van radarbeelden van de ruimtesonde Cassini. Bron: Wikipedia

Wetenschap in Beeld: “De onderzoekers berekenden de diepte op basis van het tijdsverschil tussen de radarsignalen die Cassini uitzond en de signalen die terugkwamen van het oppervlak en de zeebodem. Midden op zee waren er geen signalen vanaf de zeebodem, dus hier is de diepte zeker meer dan 100 meter en mogelijk zelfs 300 meter.

De onderzoekers hebben gemeten dat Moray Sinus, een estuarium (baai of rivierdelta) aan de noordkant van Kraken Mare, tot 85 meter diep is. Maar dat Kraken Mare zelf meer dan honderd meter diep is en mogelijk zelfs meer dan 300 meter. Er kwamen geen signalen terug vanaf de zeebodem. Volgens onderzoekers wijst dit erop dat de vloeistof te diep of te absorberend is voor de radiogolven van Cassini.

Kraken Mare bestaat gemiddeld genomen uit 70% vloeibaar methaan met 14% ethaan en 16% stikstof. Deze verhouding blijft ook op grotere diepte bestaan. Dr. Valerio Poggiali (een van de onderzoekers): “Afgaand op onze radarmetingen is het echt een mix, maar sommige laboratoriumstudies tonen aan dat het mogelijk is dat er lagen ontstaan als bijvoorbeeld de temperaturen lokaal heel sterk dalen.” Dit wijst er volgens de onderzoekers op dat er op Titan, net als op de aarde, een cyclus van verdamping en neerslag plaatsvindt. Het meer bevat wel veel minder ethaan dan op basis van voorspellingen n.a.v. omvang en ligging van het meer werd verwacht. Poggiali: “Dat was echt verrassend en het heeft significante implicaties voor hoe de hydrologische cyclus werkt; we weten dat het ethaan ergens moet blijven, dus als het niet in de meren zit, moeten we blijven zoeken.” Volgens Poggiali verzamelt het zich zeer waarschijnlijk in de ijskorst in de vorm van clathraat.2

Onderzeeboot

Bij NASA leeft al zeven jaar het idee om een duikboot naar Kraken Mare te sturen om metingen te doen op de bodem van dit reusachtige methaanmeer. Metingen die met de Cassinisonde zijn gedaan zijn dan handig, omdat men voor het sonarsysteem van de duikboot de dichtheid van de vloeistoffen moeten weten. Volgens Poggiali is deze missie niet overbodig. Hij zegt tegen Scientias: “Zonlicht zet methaan in de atmosfeer continu om in ethaan en dit proces zou Titans methaanvoorraad binnen tien miljoen jaar moeten uitputten.” Poggiali speculeert: “Misschien zijn er cryovulkanen die methaan voortbrengen of zijn er diep onder de grond methaanreservoirs te vinden.” Om dat helder te krijgen moet er een nieuwe missie naar Titan voorbereid worden. Dit zal overigens niet de enige missie in voorbereiding zijn.3 NASA wil namelijk ook een drone (Dragonfly) naar Titan sturen. Dragonfly moet op zoek gaan naar bouwstenen voor leven.4

Hieronder een video over de mogelijke duikbootmissie van NASA:

Creationisten

Uiteraard komt in alle naturalistische berichtgeving ook het ontstaan van leven voor. Onderzoekers willen bijvoorbeeld weten of er op Titan ook via natuurlijke weg leven ontstaan is. Dit keer dan niet, zoals men meent dat op aarde het geval is, vanuit water maar vanuit methaan. Het via natuurlijke weg ontstaan van leven op aarde is al een onmogelijkheid, laat staan dat dit op Titan op deze wijze mogelijk is.5 Creationisten wijzen niet alleen dit natuurlijke ontstaan van leven af maar zien de verschijnselen op de maan Titan ook nog eens als aanwijzingen voor een jong zonnestelsel. Zo liet astrofysicus dr. Peter Korevaar op een congres in Opheusden (2015) zien dat we bij Titan te maken hebben met buitengewone omstandigheden. Korevaar gaf toen een aantal argumenten voor een jong oppervlak van de maan.6 In 2017 verscheen er in Studium Integrale Journal een artikel van hem over deze verschijnselen.7 Dat de toen gegeven argumenten van dr. Peter Korevaar nog steeds geldig zijn blijkt wel uit de recente uitspraken van Poggiali zoals weergegeven hierboven. Ook de geleerde, David F. Coppedge, die van 1997 tot 2011 gewerkt heeft als ‘system administrator’ van de Cassini Missie naar Saturnus is de mening toegedaan dat de verschijnselen op Titan beter passen bij een jong zonnestelsel. Volgens Coppedge vormen de op Titan missende meren van ‘pure’ ethaan (niet methaan) een serieuze falsificatie van voorspellingen die gedaan worden vanuit modellen die uitgaan van een oud zonnestelsel. In een artikel in Creation Magazine laat Coppedge weten dat ‘recente wetenschappelijke artikelen bevestigen dat de ringen van Saturnus en haar manen Titan en Enceladus niet ouder kunnen zijn dan 100 miljoen jaar, en mogelijk zelfs niet ouder dan 10 miljoen jaar kunnen zijn (dat wil zeggen, in hun seculiere inschatting, dat ze een stuk jonger zijn)’.8 Er zijn meer creationisten te noemen die denken dat de verschijnselen op Titan beter passen binnen een jong zonnestelsel, bijv. de astronoom dr. Danny Faulkner9 of de technisch chemicus ir. Gert-Jan van Heugten10. De maan Titan past goed in een relatief jong zonnestelsel. Creationistische academici zouden deze maan, alleen daarom al, goed in de gaten moeten houden. Het liefst zouden we zien dat creationistische academici, net als Coppedge, actief meedoen met deze missies van NASA.

N.a.v.: Matthiesen, J.E., 2021, Saturnusmaan heeft 300 meter diepe zee, Wetenschap in Beeld 2021 (8): 9. Naast deze bron is er gebruik gemaakt van andere bronnen. Deze bronnen worden genoemd in de voetnoten.

Voetnoten