Mensen weten meer, maar geloven minder. Dat ervaart predikant Wout van Herwijnen in zijn volkskerk. Zijn antwoord? Het bijbelboek Job, waarin God zelf het woord neemt: ‘Wil je Mij schuldig verklaren, Job?’
Een oud-politicus zegt in het Nederlands Dagblad dat hij was opgevoed met de historiciteit van de schepping, de zondeval en dat Jezus moest komen. Toen hij die dingen niet meer letterlijk ging nemen, maar symbolisch, viel ten slotte elk leerstuk in duigen (ND 30 mei). Een Nederlands-gereformeerde hoogleraar leest de vroegste geschiedenis van de mens als ‘sterk symbolisch’. Een Nederlands-gereformeerde predikant schrijft dat de zondeval in Genesis 3 geen historie is, maar ‘profetische vertelling’. Ons wordt ‘iets geleerd over het geestelijke leven van alledag’. In mijn werk als predikant in een volkskerk kom ik regelmatig tegen dat mensen zeggen dat ze niet meer in God kunnen geloven door wat ze elders gelezen hebben over het ontstaan van de wereld en het heelal.
Toekomst
In de Bijbel vinden ze geen antwoorden op de vragen waarmee hun kleinkinderen komen, en geen antwoorden op de grote ‘rotzooi nu in de wereld’. Ze weten dingen nu beter, maar geloven niet meer! De oorzaak dat mensen de Bijbel niet meer letterlijk kunnen nemen, is dat ze niet geloven kúnnen dat de verhalen die in de Bijbel staan werkelijk gebeurd kunnen zijn (het is dus geen onwil!). Ze halen er de bedóeling, de boodschap voor nu uit. Maar als die verhalen vroeger niet gebeurd kunnen zijn, kunnen en zullen ze in de toekomst ook nooit plaatsvinden, denk ik dan. Dan heeft zo’n ‘profetische vertelling’ voor mij geen enkele waarde of houvast. Wat eerder geen geschiedenis kan zijn, kan dat straks ook niet worden! Maar: zijn wij mensen überhaupt wel in staat een beoordeling van de Bijbelse waarheid te geven? Ik denk van niet. Ik vraag mensen die dat wel doen het bijbelboek Job te lezen, dat ik – voor alle duidelijkheid – als een historisch verhaal beschouw. Job begrijpt er in zijn enorme lijden op een bepaald moment helemaal niks meer van. Hij vindt dat hijzelf onschuldig is en kan niet begrijpen dat hem al de in het bijbelboek beschreven ellende moet overkomen. Job kan God helemaal niet meer volgen. De verhalen van zijn vrienden helpen hem ook niet verder. Hij vindt dat hem groot onrecht is aangedaan en roept God daarom ter verantwoording.
Een handwoord
Maar dan gaat de Heere zelf spreken. Dat doet Hij onder andere vanaf hoofdstuk 38. De Heere spreekt vragenderwijs om zo een ‘antwoord’ te geven. ‘Job, waar was jij toen Ik de aarde schiep en de mens? Weet jij hoe Ik de zon maakte, Job? En de bliksem kan laten schitteren en knallen? Kun jij het laten regenen, Job? Weet jij hoe Ik het nijlpaard maakte en de krokodil?’ Dan neemt de Heere zelfs een heel hoofdstuk om te vertellen hoe Hij die krokodil maakte. ‘Kun jij daar net als Ik mee spelen, Job?’ Anderhalf hoofdstuk gaat het over zo’n (naar) beest dat er voor ons misschien niet eens hoeft te zijn! ‘Wil je Mij schuldig verklaren, Job? Als jij dit allemaal kunt, Job, geef Ik jou alle eer …’.1 Dan antwoordt Job: ‘Heere, ik ben er stil van, ik leg de hand op mijn mond. Wie ben ik tegenover U? Ik doe er het zwijgen toe. Wie was ik dat ik uw besluit wilde toedekken? Ik sprak zonder verstand van deze dingen. Slechts van horen zeggen, slechts oppervlakkig had ik van U vernomen. Maar nu heb ik gezíen wie U bent. En zo vind ik troost in mijn kommervol bestaan.’ Iemand zei eens: ‘Job kreeg geen antwoord, maar een handwoord: God nam Job bij de hand zodat hij weer verder kon.’
Job kende de Heere alleen uit verhalen van anderen, zegt hij. En met die beperkte kennis ging hij een oordeel geven over Hem. Ja, en dat kom ik ook tegen. Mensen die zeggen dat ze amper (of niet meer) in God geloven, geven een mening en zeggen dat er ‘niks van klopt van die Bijbelse verhalen en het bestaan van God’. Ze bidden nooit meer, zeggen ze. Ja, dan ben je toch niet in staat om maar iets over God te zeggen of te oordelen? Pas als we gezag aan de Bijbel toekennen, heeft de Bijbel ons wat te zeggen. Anders heeft het ons niet meer te zeggen dan een boek als Bartje zoekt het geluk. Job zegt dat hij nu, na dit bizarre gebeuren, heeft gezien wie God is. Nog sterker: dat hij God zélf heeft gezien. Gezien wie God werkelijk is. Alleen vanuit een dienende en persoonlijke omgang met God, zijn wij in staat om iets over God te zeggen. Dan zullen de schellen van ongeloof van de ogen vallen: wie ben ik dat ik het beter weet dan wat in de Bijbel staat? Ik begrijp het niet, maar ik geloof het. Dat leert mij, zoals onze protestantse belijdenis zegt, het ‘innerlijk getuigenis van de Heilige Geest’. Ik ben pas in staat om een beoordeling van God en de Schepping te geven, als ik God kan ‘begrijpen’. Ja, en dat zal niet snel gebeuren. Dan zou ik groter moeten zijn dan God zelf!
Dit artikel is met toestemming van de auteur overgenomen uit het Nederlands Dagblad. De volledige bronvermelding luidt: Herwijnen, W. van, 2026, Lees Job als je het moeilijk vindt om de Bijbel ‘letterlijk’ te nemen, Nederlands Dagblad 82 (22.308): 14-15. (artikel).